Rossiyaning davlat statistika idorasi — Rosstat bazasidan olingan ma’lumotlarga ko‘ra, Rossiya hukumati majburlash, aldov yoki pul to‘lash yo‘li bilan Ukrainaga qarshi urushga jalb qilgan kamida 11 335 nafar chet ellikning o‘limi qayd etilgan. Bloomberg agentligi 11-noyabr, chorshanba kuni xabar berganiga ko‘ra, bu raqam 2022-yil 24-fevraldan 2026-yil avgust oyi oxirigacha bo‘lgan davrga oid yozuvlardan chiqarilgan; qurbonlar orasida Markaziy Osiyo davlatlari, Ukraina, Afrika va Osiyo mamlakatlaridan bo‘lgan shaxslar bor. Rosstatning 11 milliondan ortiq o‘lim yozuvini o‘z ichiga olgan bazasi Belarusiyalik «Kiberpartizany» hakerlari va Ukrainaning Silent Crow hakerlik guruhi tomonidan qo‘lga kiritilib, keyinchalik jurnalistlarga taqdim etilgan.
Asosiy faktlar: Kamida 11 335 nafar chet ellikning o‘limi urush bilan bog‘liq holda qayd etilgan; ma’lumotlar Rosstatning 11 milliondan ortiq yozuvli bazasidan olingan. Qurbonlarning salmoqli qismi sobiq Sovet Ittifoqi respublikalaridan, xususan Qozog‘iston va Markaziy Osiyoning boshqa davlatlaridan; taxminan 3 700 nafari Ukraina fuqarosi yoki Ukraina hududida tug‘ilgan shaxslar. Hujjatlarda «maxsus harbiy operatsiya», «o‘qqa tutilishlar», «uchuvchisiz uchish apparatlari» kabi iboralar va maxsus kodlar uchraydi.
Bu ma’lumot Rossiyaning urush davomida chet elliklarni, avvalo sobiq sovet hududlaridagi iqtisodiy zaif va huquqiy himoyasi kuchsiz guruhlarni jalb qilish amaliyotini ko‘rsatadi. Rossiya hukumati va unga bo‘ysunuvchi tuzilmalar ish, pul yoki fuqarolik va’dalari bilan odamlarni frontga yuborgani, ayrim hollarda esa majburlash ishlatilgani haqidagi dalillar bu boradagi bahslarni kuchaytiradi. Markaziy Osiyo davlatlari uchun masala nafaqat geosiyosiy, balki ijtimoiy: oilalar yo‘qotishlarni aniqlashda, jasadlarni qaytarishda va huquqiy javobgarlik masalalarida jiddiy to‘siqlarga duch kelmoqda.
Hujjatlar tahliliga ko‘ra, o‘lim holatlarining harbiy harakatlar bilan bog‘liqligi yozuvlardagi tafsilotlar asosida aniqlangan. Manzillar haqidagi ma’lumotlar Ukraina fuqaroligi yoki Ukrainada tug‘ilganligi ko‘rsatilgan ko‘plab qurbonlarning sharqiy va janubiy hududlarda, Rossiya okkupatsiyasi ostidagi joylarda yashaganini ko‘rsatadi. Urush boshlanganidan so‘ng o‘zini o‘zi e’lon qilgan «Donetsk xalq respublikasi» va «Lugansk xalq respublikasi» tuzilmalari mahalliy erkaklarni ko‘p hollarda majburan armiyaga jo‘natgan. Bloomberg xabarida ta’kidlanishicha, bu raqamlar rasmiy hisobotlarning to‘liq emasligi sababli haqiqiy yo‘qotishlardan ancha past bo‘lishi mumkin.
Hozircha Rossiya hukumati bu ma’lumotlar bo‘yicha ochiq izoh bermagan; mustaqil tekshiruvlar va jurnalistik surishtiruvlar davom etishi kutilmoqda. Xalqaro tashkilotlar va huquq himoyachilari uchun asosiy vazifa — qurbonlar sonini aniqlashtirish, majburiy safarbarlik holatlarini hujjatlashtirish va Markaziy Osiyodan jalb qilingan shaxslar oilalariga huquqiy yordam ko‘rsatish. Bu ma’lumotlar Rossiyaning urushdagi inson resurslariga qaramligini va chet elliklarni jalb qilishdagi shaffoflik muammosini yana kun tartibiga chiqaradi.
Source: kun.uz