2026-yilning birinchi yarmi yakunlariga ko‘ra, O‘zbekistonda sug‘urta mukofotlari hajmi 8,02 trln so‘mga yetdi va o‘tgan yilning shu davriga nisbatan 28,6 foizga oshdi. “Imkon Sug‘urta Moliya” direktori Maqsud Nosirov bozorning yarim yillik natijalari, o‘sish sifati va kompaniyaning bozordagi o‘rni haqida ma’lumot berar ekan, asosiy e’tiborni yig‘imlarning o‘sishigagina emas, balki sug‘urta himoyasiga real talabning shakllanishiga qaratdi. Bu natijalar mamlakat moliyaviy sektorida sug‘urta bozorining salohiyati kengayib borayotganini ko‘rsatsa-da, mukofotlar va to‘lovlar o‘rtasidagi nomutanosiblik, anderrayting sifati hamda raqobatning keyingi bosqichi bo‘yicha jiddiy savollarni ham qoldiradi.
Asosiy faktlar: 2026-yil birinchi yarmida umumiy sug‘urta mukofotlari 28,1 foizga o‘sib, 7,49 trln so‘mga yetdi; majburiy sug‘urta hajmi 415,7 mlrd so‘mdan 875,7 mlrd so‘mga, FJMS (OSAGO) esa 180,8 mlrd so‘mdan 570,8 mlrd so‘mga ko‘paydi. Ixtiyoriy umumiy sug‘urta 21,8 foizga o‘sib, 6,62 trln so‘mni tashkil etdi, sug‘urtalovchilar yarim yilda 2,25 trln so‘m to‘lov amalga oshirdi — bu o‘tgan yilgidan 80,9 foiz ko‘p. Bozorning ustav kapitali 4,29 trln so‘mga, investitsiyalari 10,74 trln so‘mga yetdi.
Kontekst va ahamiyat: sug‘urta bozori iqtisodiyotda risklarni qayta taqsimlash va uzoq muddatli kapitalni jalb qilishning muhim instituti hisoblanadi. Majburiy sug‘urta keng qamrovni ta’minlasa, ixtiyoriy sug‘urta mijozning himoyaga bo‘lgan ehtiyojini qay darajada anglayotganini va qonun talabisiz ham polis sotib olishga tayyorligini ko‘rsatadi. Shu sababli 28,6 foizlik o‘sishni faqat hajm sifatida baholash yetarli emas: bozor yetukligi mahsulot sifati, narx belgilashning asosliligi, da’volarni ko‘rib chiqish tezligi va mijoz ishonchi bilan o‘lchanadi. Ayniqsa to‘lovlarning mukofotlardan tezroq o‘sishi risklarni boshqarish va qayta sug‘urtalash tizimiga katta talablar qo‘yadi.
Maqsud Nosirovning baholashicha, ixtiyoriy umumiy sug‘urtaning dinamikasi bozor yetukligining asosiy ko‘rsatkichidir, sohaning strategik vazifasi esa yig‘imlarni sun’iy oshirish emas, balki himoyaga haqiqiy talabni shakllantirishdir. Uning fikricha, bozor o‘sgani sari anderrayting sifati, to‘g‘ri narx belgilash, qayta sug‘urtalash va risklar konsentratsiyasini boshqarish tobora muhim bo‘ladi; portfelni tez kengaytirishning o‘zi yetarli emas, uning sifatini samarali boshqarish zarur. Moliyaviy salohiyat ham mustahkamlanmoqda: ustav kapitali bir yilda 37,2 foizga o‘sdi, investitsiyalar 28,8 foizga ko‘paydi, biroq portfelning qariyb 65 foizi hanuz bank depozitlarida saqlanmoqda. Bu konservativ yondashuv barqarorlikni ta’minlasa-da, kapital bozori rivojlanishi bilan diversifikatsiya imkoniyatlarini kengaytirish zarurligini ko‘rsatadi.
Raqobat va keyingi qadamlar: umumiy sug‘urta bozori hanuz konsentratsiyalashgan — eng yirik beshta kompaniya sof mukofotlarning taxminan 62 foizini, birinchi o‘ntalik esa qariyb 80 foizini nazorat qiladi. Shu bilan birga bozordan tezroq o‘sayotgan sug‘urtalovchilar paydo bo‘lmoqda, bu esa raqobatning narxlar hisobiga emas, mahsulot sifati, texnologik yechimlar va da’volarni tez ko‘rib chiqish hisobiga kuchayishi kerakligini ko‘rsatadi. Keyingi davrda bozor ishtirokchilari uchun asosiy sinov — o‘sish sur’atini saqlab qolgan holda to‘lov qobiliyati, risklarni to‘g‘ri baholash va mijoz ishonchini mustahkamlashdan iborat bo‘ladi. Bu jarayondan oxir-oqibat sug‘urta qildiruvchilar yutishi kerak.
Source: kun.uz