Xalqaro astronomlar guruhi Yerdan taxminan 11,5 yorug‘lik yili uzoqlikda joylashgan GJ 725A qizil mitti yulduz tizimidan 45 megagerts chastotali g‘ayrioddiy radiosignalni aniqladi. LOFAR radioteleskopi yordamida qayd etilgan bu kogerent radionurlanish hozirgacha yulduz tizimidan ishonchli tasdiqlangan eng past chastotali signal sifatida baholanmoqda. Tadqiqotda Niderlandiya radioastronomiya instituti va Amsterdam universiteti mutaxassislari ham ishtirok etgan. Signalning kelib chiqishi bo‘yicha uchta asosiy faraz ilgari surilgan, ammo tadqiqot natijalari hali arXiv.org’dagi preprint bosqichida.
Asosiy faktlar: Signal taxminan 11,5 yorug‘lik yili uzoqlikdagi GJ 725A qizil mitti yulduzi bilan bog‘liq; u 42–50 MGts diapazonida, markaziy chastotasi 45 MGts atrofida qayd etilgan. Radioto‘lqinlarning qariyb 74 foizi kuchli doiraviy qutblanishga ega bo‘lib, bir soatlik kuzatuv davomida saqlangan, boshqa kuzatuvlarda takrorlanmagan. Manba GJ 725A yulduzining hamrohi emas, balki aynan shu yulduz ekani astronomik tahlil bilan ko‘rsatilgan.
GJ 725A — Quyoshdan ancha kichik va sovuqroq bo‘lgan qizil mitti. Bunday yulduzlar atrofida sayyoralar, ayniqsa yaqin orbitadagi jismlar tez-tez uchraydi. Ma’lumotlarga ko‘ra, tizimda GJ 725Ab nomli kichik toshli sayyora bor va u yulduz atrofini taxminan 11 sutkada to‘liq aylanib chiqadi. Yangi signalning ahamiyati shundaki, u yulduzning odatiy radio faolligi doirasiga bevosita sig‘maydi: GJ 725A o‘z o‘qi atrofida qariyb 103 kunda bir marta aylanadi va faolligi juda past deb baholanadi. Shu sabab tadqiqotchilar signal tabiatini tushuntirish uchun yulduz–sayyora o‘zaro ta’siri va auroral nurlanish modellariga murojaat qilmoqda.
Tadqiqotchilar birinchi farazda signal hali kashf etilmagan yirik sayyoraning qutb yog‘dusi bilan bog‘liq bo‘lishi mumkinligini aytadi. Biroq bunday sayyoraning kuchli magnit maydoni ham yetarli emas: agar u yulduzdan ancha uzoqda bo‘lsa, yulduz shamoli kerakli quvvatdagi radionurlanishni hosil qilishga kafolat bermaydi. Shu bois mualliflar faol vulqonlarga ega tabiiy yo‘ldosh varianti; Yupiterning Io yo‘ldoshi kabi jismlar misolida; ehtimolini ham ko‘rib chiqadi.
Ikkinchi faraz yulduzning ichki faolligi bilan bog‘liq, ammo GJ 725A’ning sekin aylanishi va past faolligi buni kuchsiz tushuntirishga aylantiradi. Uchinchi farazga ko‘ra, radiochaqnash yulduz bilan GJ 725Ab sayyorasi o‘rtasidagi doimiy magnit o‘zaro ta’sir natijasi bo‘lishi mumkin. Bu variantning zaif joyi ham bor: GJ 725Ab massasi Yer massasidan 2,8 ± 0,4 baravar katta xolos, keng tarqalgan modellarga ko‘ra esa bunday kuchli signal uchun yetarli magnit maydon hosil qilish uchun bu massa kamlik qiladi. Signalning 74 foizga yaqin doiraviy qutblanishi va yuqori yorqinligi odatiy nurlanish mexanizmlarini istisno qilishga undaydi.
Hozircha natijalar arXiv.org’da chop etilgan preprint bo‘lib, mustaqil ilmiy ko‘rikdan o‘tishi va qo‘shimcha kuzatuvlar bilan tasdiqlanishi kerak. Olimlar LOFAR va boshqa radioteleskoplardan foydalanib signalni qayta kuzatish, uning chastota diapazoni, takrorlanishi va qutblanish xususiyatlarini aniqlashtirishni rejalashtirmoqda. Agar signal tasdiqlansa, bu yulduz–sayyora magnit o‘zaro ta’sirini o‘rganishda muhim namuna bo‘lishi mumkin; biroq hozircha yagona kuzatuv asosida qat’iy xulosa chiqarishga shoshilmaslik kerak.
Source: kun.uz