Samarqandning Gagarina ko‘chasi, 70-uyda joylashgan sobiq suv xo‘jaligi boshqarmasi binosi auksion savdosiga qo‘yilgach, uning fasadini yarim asrdan ko‘proq vaqtdan beri bezab turgan “Farhod” metall pannosining taqdiri jamoatchilik e’tiboriga tushdi. Shahar faollari va mahalliy aholi auksion hujjatlarida panno alohida tilga olinmaganiga e’tibor qaratib, bino qayta qurilishi yoki yangi mulkdor tomonidan o‘zgartirilishi paytida noyob san’at asari zarar ko‘rishi mumkinligidan xavotir bildirmoqda. Gap Samarqanddagi sovet davri monumental san’atining e’tiborga molik namunalaridan biri haqida ketmoqda.
Asosiy faktlar: Samarqanddagi Gagarina, 70-uydagi sobiq suv xo‘jaligi boshqarmasi binosi sotilmoqda, uning fasadidagi “Farhod” pannosi esa auksion hujjatlarida alohida ko‘rsatilmagan. Panno rassomlar Yuriy Usakovskiy va Vladimir Boxan tomonidan yaratilgan bo‘lib, binoni yarim asrdan ortiq vaqt davomida bezab turibdi. Madaniy meros agentligi bino Milliy ro‘yxatda yo‘qligini tan olgan bo‘lsa-da, pannoning badiiy va ijtimoiy ahamiyatini e’tirof etdi.
Mazkur holat O‘zbekiston shaharlarida sovet davri monumental san’ati, xususan chekanka metall pannolar va mozaikalarni saqlash masalasi qanchalik dolzarb bo‘lib borayotganini ko‘rsatadi. Bunday asarlar ko‘pincha binoning arxitektura qiyofasi va mahalliy aholi xotirasi bilan chambarchas bog‘liq bo‘lsa-da, ko‘chmas mulk obyekti sifatida rasmiy muhofaza maqomiga ega bo‘lmasligi mumkin. Binoning xususiy mulkdor qo‘liga o‘tishi, rekonstruksiya yoki buzish rejalari paytida bezak elementlarining hisobga olinmasligi jamoatchilik muhokamasiga sabab bo‘lmoqda; shu bois faollar pannoni tarixiy joyida saqlash, tarixiy-madaniy ekspertiza o‘tkazish va unga muhofaza maqomini berish variantlarini taklif qilmoqda. Toshkentning Yunusobod tumanida buzilishi kutilayotgan sobiq sil kasalligi dispanseri binosidagi noyob mozaikalarni saqlash bo‘yicha qabul qilingan qaror bunday yondashuvlar uchun yaqin misol sifatida eslatilmoqda.
Madaniy meros agentligi vaziyatni o‘rganib, bino O‘zbekiston ko‘chmas moddiy madaniy meros obyektlarining Milliy ro‘yxatiga kiritilmaganini aniqladi. Shunga qaramay, idora fasadidagi pannoning badiiy va jamoat ahamiyatini tan oldi. Agentlik birinchi direktor o‘rinbosari Elmurod Najimovning so‘zlariga ko‘ra, masala alohida muhokama qilinadi: “Biz pannoni saqlab qolish imkoniyatini muhokama qilamiz va bu asarni yo‘q bo‘lib ketishdan himoya qilishga imkon beradigan yechim topishga harakat qilamiz”. Bu bayonot rasmiylar masalani e’tibordan chetda qoldirmasligini ko‘rsatsa-da, aniq choralar hali e’lon qilinmagan.
Endi “Farhod” pannosining keyingi taqdiri yangi mulkdor bilan olib boriladigan muzokaralarga bog‘liq bo‘lib qolmoqda. Hozircha panno tarixiy joyida qoladimi, uni ko‘chirish yoki restavratsiya qilish rejalashtirilganmi, shuningdek, qanday muhofaza choralari ko‘rilishi ma’lum emas. Jamoatchilik va mutaxassislar jarayonning ochiq bo‘lishi, tarixiy-madaniy ekspertiza natijalari e’lon qilinishi va san’at asarining butunligini ta’minlaydigan yechim topilishini kutmoqda. Mahalliy hokimiyat va madaniy meros idoralari oldida pannoni saqlash bilan mulk huquqi va shahar rivojlanishi manfaatlarini uyg‘unlashtirish vazifasi turibdi.
Source: podrobno.uz