O‘zbekiston Istiqbolli loyihalar milliy agentligi (ILMA) kapital bozorida “Tartibga solish qumdoni” maxsus huquqiy rejimi doirasida xorijiy qimmatli qog‘ozlarning muomalasi tartibi to‘g‘risidagi nizomni tasdiqladi. 12-noyabrdan kuchga kirgan hujjat O‘zbekiston fond birjalarining maxsus maydonchalari hamda investitsiya vositachilarining elektron platformalari orqali xorijiy qimmatli qog‘ozlar bilan savdo qilish, shuningdek, mahalliy brokerlar vositasida xorijiy savdo maydonchalariga chiqish tartibini belgilaydi. Nizom investorlar, moliyaviy vositalar, brokerlar va hisob-kitoblar tartibiga aniq talablar qo‘yadi.
Asosiy faktlar: ILMA tomonidan tasdiqlangan nizom 12-noyabrdan kuchga kirdi va regulyativ sandbox doirasida xorijiy qimmatli qog‘ozlar savdosini tartibga soladi. Qoidalarga ko‘ra, savdo ikki usulda amalga oshiriladi: mahalliy birja yoki broker platformasi orqali depozitar vositalar yordamida va mahalliy vositachi orqali xorijiy savdo maydonchalarida bevosita. Faqat malakali investorlar — kamida 5000 dollarlik moliyaviy aktivlarga ega jismoniy va yuridik shaxslar — ishtirok etishi mumkin.
Ushbu nizom O‘zbekiston kapital bozorini rivojlantirish va xorijiy investitsiyalarni jalb qilish bo‘yicha keng ko‘lamli islohotlarning bir qismidir. “Tartibga solish qumdoni” konsepsiyasi innovatsion moliyaviy vositalar va xizmatlarni to‘liq joriy etishdan oldin nazorat ostida sinovdan o‘tkazish imkonini beradi. Xorijiy qimmatli qog‘ozlarga kirishni ta’minlash orqali hukumat mahalliy investorlar uchun investitsiya imkoniyatlarini diversifikatsiya qilish va ichki bozorning murakkablik darajasini oshirishni maqsad qilgan. Shu bilan birga, chora ehtiyotkorona yondashuvni aks ettiradi: ishtirok faqat malakali investorlar bilan cheklangan va transchegaraviy operatsiyalar bilan bog‘liq xatarlarni boshqarish uchun qat’iy himoya choralari o‘rnatilgan.
Birinchi usulda Markaziy depozitariy xorijiy hisobvaraqlarida saqlanadigan xorijiy qimmatli qog‘ozlar bilan ta’minlangan moliyaviy vositalarni chiqaradi. Har bir mahalliy vosita xorijiy bazaviy aktivning bir birligiga mos kelishi kerak va depozitariy nomuvofiqliklarni oldini olish uchun vositalar sonini xorijiy aktivlar miqdori bilan muntazam solishtirib turishi shart. Qonunchilikda ko‘zda tutilgan hollardan tashqari, bazaviy aktivlarni hisobvaraqdan chiqarib olish, garovga qo‘yish yoki boshqa usulda tasarruf etish taqiqlanadi. Ikkinchi usul mahalliy brokerlarga xorijiy investitsiya vositachilari bilan hamkorlikda to‘g‘ridan-to‘g‘ri xorijiy savdo maydonchalarida bitimlar tuzish imkonini beradi. Mahalliy broker platformasi mijoz operatsiyalarini aks ettirishi, qimmatli qog‘ozlar va pul mablag‘lari hisobini yuritishi hamda bitimlar bo‘yicha hisobotlarni taqdim etishi lozim. Nizom faqat malakali investorlarga tatbiq etiladi; jismoniy shaxslar uchun kamida 5000 dollarlik moliyaviy aktivlarga ega bo‘lish talabi qo‘yilgan, to‘liq shartlar ro‘yxati qonunchilikda belgilangan.
Bozor ishtirokchilari infratuzilmani tayyorlash va aniq qimmatli qog‘ozlar uchun ILMA ruxsatini olish uchun ariza berishni boshlashlari kutilmoqda. Regulyator har bir xorijiy qimmatli qog‘ozni alohida ko‘rib chiqadi, investitsiya vositachilari esa maxsus rejim talablarini bajarishi va texnik tayyorgarlikni ta’minlashi kerak. Yangi qoidalar ILMA va Markaziy depozitariy tomonidan qo‘shimcha tushuntirishlar va yo‘riqnomalar bilan to‘ldirilishi mumkin. O‘zbekiston moliyaviy sektorini isloh qilishni davom ettirar ekan, ushbu sandboxning muvaffaqiyati samarali xatarlarni boshqarish va mahalliy brokerlarning xalqaro bozorlarda ishlash salohiyatini rivojlantirishga bog‘liq bo‘ladi.
Source: www.gazeta.uz