Xalqaro valyuta jamg‘armasining (XVJ) 2026-yil oktabr oyidagi «Jahon iqtisodiyotining rivojlanish istiqbollari» hisobotiga ko‘ra, AQSh rejimining federal qarz bo‘yicha sof foiz to‘lovlari 2026 moliya yilida 1,1 trillion dollarga yetishi prognoz qilinmoqda. Bu mudofaa xarajatlaridan 225 milliard dollarga ko‘pdir. Hisobotda, shuningdek, 2026-yilda 20 mamlakatda davlat qarzi yalpi ichki mahsulotning (YaIM) 100 foizidan oshishi mumkinligi ogohlantiriladi. Bu byudjetlar, obligatsiyalar bozori va davlat xizmatlariga bosimni kuchaytiradi. Ko‘rsatkich barcha darajadagi hokimiyat organlari majburiyatlarini qamrab oluvchi davlat boshqaruvi sektorining yalpi qarzini aks ettiradi.
Asosiy faktlar: AQSh rejimining umumiy qarzi 41,4 trillion dollar — jahon hajmining qariyb uchdan bir qismi — deb baholanmoqda, qarzning YaIMga nisbati esa 2016-yildagi 107,5 foizdan 2026-yilda 126,8 foizga ko‘tariladi. Xitoy qarzi 22,5 trillion dollar bo‘lib, birinchi marta YaIMning 100 foizidan oshishi kutilmoqda. Asosiy xavf faqat yangi qarz jalb qilish emas, balki qarzga xizmat ko‘rsatish xarajatlarining tez o‘sishidir.
XVJ maʼlumotlari davlatlar infratuzilma, ijtimoiy xarajatlar va inqiroz davrida iqtisodiyotni qo‘llab-quvvatlash uchun uzoq yillar davomida past foiz stavkalari sharoitida qarz olgan davrning yakuni fonida eʼlon qilindi. Stavkalarning yuqoriligi to‘plangan qarzga xizmat ko‘rsatishni sezilarli darajada qimmatlashtirdi. AQShda rejimning foiz xarajatlari mudofaa va ijtimoiy ustuvorliklar bilan bevosita raqobatlashmoqda, bu esa byudjet muzokaralarini siyosiy jihatdan murakkablashtiradi. Hisobot mualliflari qarz barqarorligi nafaqat majburiyatlarning mutlaq hajmiga, balki iqtisodiy o‘sish, daromad bazasi va byudjet qoidalariga ishonchga ham bog‘liqligini taʼkidlaydi.
Xitoy misoli boshqacha moliyaviy bosim modelini ko‘rsatadi. 22,5 trillion dollarlik prognoz qilinayotgan qarz hududiy hokimiyat organlarining infratuzilma va mintaqaviy rivojlanish uchun ko‘p yillar davomida qarz jalb qilgani, ko‘pincha yer sotishdan tushgan daromadlarga tayanganini aks ettiradi. Ko‘chmas mulk bozoridagi uzoq davom etayotgan pasayish bu moliyalashtirish modelini zaiflashtirib, Pekin rasmiylarini qayta moliyalashtirish xatarlarini boshqarish va ayni paytda o‘sishni qo‘llab-quvvatlashga majbur qilmoqda. AQShda federal darajadagi foiz xarajatlari asosiy tashvish bo‘lsa, Xitoyda bosim mahalliy balanslar va ko‘chmas mulk sektoridagi muammolarning davlat moliyasiga taʼsirida mujassamlashgan.
Umumiy xulosa shundan iboratki, mutlaq qarz hajmi eng katta davlatlar har doim ham eng zaif davlatlar bo‘lavermaydi. Qarz iqtisodiyot hajmiga nisbatan baholanganda, 2026-yilda 20 mamlakat 100 foizlik chegaradan o‘tishi prognoz qilinmoqda; ular orasida yirik sanoatlashgan davlatlar ham, kichik rivojlanayotgan bozorlar ham bor. Investorlar uchun hisobot suveren risklarga nisbatan ancha tanlab yondashish zarurligini bildirsa, hukumatlar uchun soliqlar, xarajatlar va qarz olish o‘rtasidagi qiyin tanlovlarni ko‘rsatadi. XVJ prognozlari 2026-yilga tayyorgarlik doirasida byudjet rejalari, obligatsiyalar chiqarilishi va moliyaviy barqarorlik muhokamalariga taʼsir qilishi mumkin.
Source: kun.uz