Hindistonning Himalay hududidagi Ladakh territoriyasida faol va ta’lim islohotchisi Sonam Vangchuk payshanba oqshomida o‘zini uy qamog‘ida ekanini ma’lum qildi. 60 yoshli faol X tarmog‘idagi videomurojaatida uy atrofida 20-25 nafar politsiya va yarimharbiy kuch xodimi turganini, qurollangan qo‘riqchilar “har tomondan” qo‘riqlayotganini aytdi. Uning so‘zlariga ko‘ra, X va YouTube’dagi qamrovi keskin cheklangan. Bu voqea Ladakh avtonom tepalik taraqqiyot kengashlari saylovi — sakkiz tumani qamrab oluvchi va 4-dekabrga belgilangan ovoz berish — vaqtiga oid norozilik aksiyasidan keyin yuz berdi. Politsiya Vangchukka saylov oldidan Ladakh bosh saylov komissari va Leh tuman hokimi chiqargan taqiq buyruqlariga muvofiq uyda qolish “maslahat berilganini” bildirdi.
Asosiy faktlar: Vangchuk uy qamog‘ida ekanini va uy atrofida 20-25 nafar xavfsizlik xodimi turganini da’vo qilmoqda; politsiya buni saylov oldidan chiqarilgan taqiq buyruqlari bilan izohlaydi. Ladakhdagi kengash saylovi 4-dekabrga belgilangan, faollar qishki sovuq va aholi migratsiyasi sabab uni kechiktirishni talab qilmoqda. Mahalliy guruhlar Ladakhga shtat maqomi va konstitutsiyaning Oltinchi ro‘yxatiga kiritilishini so‘ramoqda.
Bahs Ladakhning 2019-yildagi maqom o‘zgarishi bilan bog‘liq. O‘shanda Nyu-Dehli Jammu va Kashmirning shtat maqomi va yarim avtonomiyasini bekor qilgach, Ladakhni alohida Ittifoq hududi sifatida ajratdi; uning asosiy tumanlari Leh va Kargil hisoblanadi. Shundan buyon Leh Apex Body va Kargil Democratic Alliance kabi mahalliy tashkilotlar Ladakhga to‘la shtat maqomi berilishini hamda uni konstitutsiyaning Oltinchi ro‘yxatiga kiritishni talab qilib kelmoqda. Bu mexanizm mahalliy qabila jamoalariga yer va mahalliy siyosat bo‘yicha o‘z qoidalarini belgilashda kengroq vakolat beradi.
Vangchuk va mahalliy guruhlar 4-dekabr saylovini qishning eng qattiq sovuqlari arafasida o‘tkazishni xavfli deb hisoblaydi. Ularning ta’kidlashicha, dekabr va yanvarda harorat ko‘p joylarda -30 darajadan pastga tushadi, aholining qariyb yarmi o‘qish, ta’til, ziyorat va boshqa sabablar bilan hududdan chiqib ketadi. Bu esa saylovda ishtirok darajasini pasaytirishi mumkin. Vangchuk kengash saylovlarini “yolg‘on”, kengashlarni esa “vakolatsiz” deb atadi. U shuningdek, 2025-yilda Lehda shtat maqomi talablari yuzasidan bo‘lib o‘tgan noroziliklar bo‘yicha sud tekshiruvi komissiyasi xulosasining kechiktirilishiga oid savollar berganini aytdi va o‘ziga qo‘yilgan cheklovlarni “noqulay savollar” bilan bog‘ladi.
Ladakh rasmiylari esa aholini saylovda faol ishtirok etishga chaqirib, kengashlarni mintaqada demokratik institutlarni mustahkamlashning muhim bosqichi deb atadi. Politsiya Vangchukning uyda qolishi bo‘yicha rasmiy bayonotda saylovoldi taqiq tartibi amal qilayotganini qayd etdi. Hozircha asosiy savollar — 4-dekabr saylovi rejadagidek o‘tkaziladimi yoki kechiktiriladimi, Vangchukka qo‘yilgan cheklovlar qancha davom etadi va Leh noroziliklari bo‘yicha sud tekshiruvi xulosasi qachon e’lon qilinadi. Bu masalalar Hindistonda xavfsizlik, saylov boshqaruvi va mahalliy avtonomiya talablari o‘rtasidagi muvozanatni sinovdan o‘tkazishda davom etmoqda. Shu bilan birga, Hindiston poytaxti Nyu-Dehlida havo sifati yomonlashib, “jiddiy” toifaga o‘tgani ham ma’lum qilindi.
Source: www.dw.com