Indoneziyada to‘rtta yuqori martabali politsiya ofitseri Prezident Prabowo Subianto va boshqa taniqli shaxslarga qaratilgan noqonuniy kuzatuv operatsiyasida gumondor sifatida e’lon qilindi. Tergovchilarning fikricha, 2025 va 2026-yillarda aloqalar tegishli ruxsatsiz tinglangan, so‘ngra operatsiya yozuvlarini o‘chirishga urinilgan. Hibsga olinganlar orasida milliy politsiyaning sobiq rahbari Listyo Sigit Prabowo ham bor; u prezidentning qarindoshi emas va oktabr oyida, janjal boshlanishidan bir necha hafta oldin prezident apparati rahbari etib tayinlangan edi. Yangi politsiya rahbari Suyudi Ario Seto parlament komissiyasiga kuzatuv prezident administratsiyasi xodimlari, vazirliklar, davlat muassasalari, qonunchilar, partiya arboblari, gubernatorlar, korrupsiyaga qarshi kurashuvchi amaldorlar, faollar va talabalarni ham qamrab olganini aytdi.
Asosiy faktlar: To‘rtta yuqori martabali politsiya ofitseri Prezident Prabowo Subiantoni ruxsatsiz kuzatishda gumondor; sobiq politsiya rahbari Listyo Sigit Prabowo hibsga olingan va u janjaldan avval prezident apparati rahbari bo‘lgan. Yangi politsiya rahbari Suyudi Ario Setoning aytishicha, nishonlar orasida prezident administratsiyasi xodimlari, vazirliklar, qonunchilar, gubernatorlar, korrupsiyaga qarshi amaldorlar, faollar va talabalar bo‘lgan. Parlament komissiyasi operatsiya sabablarini va boshqa yuqori mansabdor shaxslarning aloqadorligini tekshirmoqda, politsiya esa davlatga xiyonat bilan bog‘liq jinoyatlar bo‘yicha tergov boshlagan.
Janjal Indoneziya politsiyasi va razvedka xizmatlarining siyosatchilar, jurnalistlar va faollarni kuzatgani haqidagi uzoq yillik ayblovlar fonida muhim ahamiyat kasb etadi. Universitas Jenderal Achmad Yani dotsenti Yohanes Sulaiman DW ga aytishicha, kuzatuv aslida keng tarqalgan, qonun va qoidalar esa ko‘pincha buziladi, chunki tinglash, ayniqsa huquqni muhofaza qilish organlari tomonidan, yetarli darajada tartibga solinmagan. Avstraliya Strategik Siyosat Instituti katta tahlilchisi Gatra Priyandita esa razvedka va huquqni muhofaza qilish organlari uzoq vaqtdan beri siyosiy raqobatda rol o‘ynab kelayotganini ta’kidladi. Tarixiy fon Suhartoning 1998-yilda qulagan avtoritar “Yangi tartib” davrini o‘z ichiga oladi; o‘shanda razvedka xizmatlari muxoliflarni kuzatishda markaziy o‘rin tutgan. O‘tmishdagi bahsli holatlar orasida 1999-yilda prezidentning telefon suhbati yozuvi sizib chiqishi va 2024-yilda Densus 88 kontrterroristik bo‘linmasi tomonidan Bosh prokuror o‘rinbosari Febrie Adriansyahning kuzatilishi bor.
Rasmiy jihatdan Indoneziyaning Elektron axborot va tranzaksiyalar to‘g‘risidagi qonuni ruxsatsiz tinglashni taqiqlaydi, boshqa qonun hujjatlari esa ayrim huquqni muhofaza qilish va razvedka maqsadlarida kuzatuvga ruxsat beradi. Shu kafolatlarga qaramay, Sulaiman “politsiya va razvedka xizmatlari mohiyatan cheklanmagan” deb aytish mumkinligini qayd etdi. Parlament komissiyasi tinglash operatsiyasining sabablarini va boshqa yuqori mansabdor shaxslar aloqador yoki yo‘qligini tekshirmoqda. Amnesty International operatsiya hukumat tanqidchilarini qo‘rqitish va fuqarolik erkinliklarini zaiflashtirish uchun ishlatilganmi-yo‘qmi, buni aniqlashga chaqirdi. Hukumat ehtiyot chorasi sifatida Jakartaga qo‘shimcha 20 ming harbiy xizmatchi yuborishni buyurdi, garchi tinglash Prabowo administratsiyasini ag‘darishga qaratilgan kengroq kampaniyaning qismi ekaniga oid ma’lumot bo‘lmasa ham. Janjal Prabowo va uning o‘tmishdoshi Joko Vidodo, ya’ni Jokovi o‘rtasidagi ziddiyatni kuchaytirib, Indoneziya xavfsizlik tuzilmalarining vakolatlari va siyosiy sadoqati bilan bog‘liq chuqurroq muammolarni ochib berdi.
Keyingi bosqich parlament tekshiruvi va politsiyaning davlatga xiyonat bilan bog‘liq tergoviga qaratiladi; gumondorlar yakka holda yoki kengroq tarmoq tarkibida harakat qilganmi, degan savol asosiy e’tibor markazida bo‘ladi. Ish kuzatuv bo‘yicha huquqiy kafolatlar, fuqarolik nazorati va Indoneziya xavfsizlik organlarining siyosiy betarafligi haqidagi munozaralarni kuchaytirishi mumkin. Prabowo hukumati uchun asosiy vazifa oqibatlarni jilovlash va jamoatchilik hamda investorlarni institutlar fuqarolik nazorati ostida qolayotganiga ishontirishdan iborat. Rasmiylar hozircha qo‘shimcha hibsga olishlar yoki institutsional o‘zgarishlar kutilayotganini ma’lum qilmadi.
Source: www.dw.com