O‘zbekiston Bosh prokuraturasi matbuot xizmati xabariga ko‘ra, prokuratura organlari Madaniy meros agentligi bilan birgalikda tarixiy yodgorliklarni muhofaza qilish va saqlash bo‘yicha nazorat tadbirlarini o‘tkazdi. Tekshiruvlar davomida 26 ta arxeologik yodgorlikka zarar yetkazilgani aniqlanib, huquqbuzarlik holatlari bo‘yicha 8 ta jinoyat ishi qo‘zg‘atildi, 68 ta taqdimnoma kiritildi va 20 nafar mansabdor shaxs intizomiy hamda ma’muriy javobgarlikka tortildi. Bu raqamlar madaniy meros obyektlarini qo‘riqlashdagi jiddiy muammolarni ko‘rsatadi.
Asosiy faktlar: 26 ta arxeologik yodgorlikka zarar yetkazilgani qayd etildi; 8 ta jinoyat ishi qo‘zg‘atilib, 68 ta taqdimnoma kiritildi; 20 nafar mansabdor shaxs javobgarlikka tortildi va yodgorliklar hududida qariyb 300 ta muhofaza belgisi o‘rnatildi.
Tekshiruv natijalari O‘zbekistonda arxeologik merosni asrash masalasi nafaqat ilmiy-madaniy, balki huquqiy ahamiyatga ega ekanini ko‘rsatadi. Qadimiy yodgorliklar mamlakat tarixi, moddiy madaniyati va mintaqaviy identifikatsiyasining muhim qismi hisoblanadi; ularning buzilishi ilmiy ma’lumotlarning yo‘qolishiga, tarixiy landshaftning o‘zgarishiga va kelgusi avlodlar uchun merosning qisqarishiga olib keladi. Prokuratura va Madaniy meros agentligi tomonidan o‘tkazilgan qo‘shma nazorat shuni ko‘rsatadiki, mahalliy hududlarda yerlardan foydalanish, qurilish va xo‘jalik faoliyati bo‘yicha nazorat yetarli darajada samarali bo‘lmagan holatlar uchraydi. Ayniqsa, muhofaza zonalarida ruxsatsiz qurilish va yerlarni o‘zlashtirish holatlari nazoratni kuchaytirish zarurligini ko‘rsatadi.
Aniq holatlar bo‘yicha ma’lumotlarga ko‘ra, Andijon viloyatidagi miloddan avvalgi XII–VII asrlarga oid Dalvarzin arxeologik yodgorligi hududida mevali bog‘, ekin maydonlari va beton g‘isht ishlab chiqarish sexi tashkil etilgan. Natijada yodgorlikka alohida yirik miqdorda zarar yetkazilgan. Samarqand viloyatida esa og‘ir texnika yordamida Talligulontepa arxeologik yodgorligining 195 kub metr hajmdagi qismi buzilgan. Respublika bo‘ylab 48 ta yodgorlikning muhofaza etiladigan hududlarida turar-joy uylari va hatto hojatxonalar qurilgani aniqlangan. Shahrisabzdagi Sariqtepa yodgorligi hududida mas’ul shaxslarning beparvoligi oqibatida uchta turar-joy uyi o‘zboshimchalik bilan qurilgan.
Qonunchilikka ko‘ra, arxeologik yodgorliklarga zarar yetkazish og‘ir jinoyat hisoblanadi va bunday huquqbuzarlik uchun yetti yilgacha ozodlikdan mahrum qilish jazosi nazarda tutilgan. Bosh prokuratura ma’lumotlari bo‘yicha tekshiruv yakunlari bo‘yicha jinoiy ishlar qo‘zg‘atilgan, tegishli organlarga taqdimnomalar yuborilgan, aybdor deb topilgan mansabdor shaxslar intizomiy va ma’muriy javobgarlikka tortilgan. Shuningdek, yodgorliklar hududida qariyb 300 ta muhofaza belgisi o‘rnatilishi ta’minlangan.
Endi prokuratura va Madaniy meros agentligi oldida aniqlangan holatlar bo‘yicha jinoyat ishlarining natijalarini nazorat qilish, muhofaza zonalarida noqonuniy qurilishlarni to‘xtatish va mahalliy hokimiyatlar bilan birgalikda doimiy monitoringni yo‘lga qo‘yish vazifasi turibdi. Mutaxassislar ta’kidlashicha, jazo choralari bilan bir qatorda yodgorliklar chegaralarini aniq belgilash, raqamli kadastr va xarita ma’lumotlarini yangilash, shuningdek, aholi va tadbirkorlar o‘rtasida huquqiy tushuntirish ishlarini kuchaytirish talab etiladi. Keyingi bosqichda sud va nazorat organlari qarorlari, shuningdek, zarar miqdori va uni qoplash bo‘yicha choralar e’lon qilinishi kutilmoqda.
Source: www.uznews.uz