AQSh rejimi vakillari juma kuni ma’lum qilishicha, Donald Trump keyingi hafta Shenjenda bo‘lib o‘tadigan APEC forumida Rossiya rahbari Vladimir Putin va Xitoy rahbari Si Jinping bilan uchrashib, dunyodagi yadroviy arsenallarni qisqartirish masalasini ko‘taradi. Uchrashuv payshanba kuni Osiyo-Tinch okeani iqtisodiy hamkorligi forumi doirasida o‘tkazilishi va o‘z turida birinchi uch tomonlama kontakt bo‘lishi mumkinligi aytilmoqda. Biroq AQSh rejimining yuqori martabali vakili Reuters agentligiga kelishuvga erishilishi kutilmayotganini bildirgan. Moskva va Pekin AQSh rejimining bayonotiga hozircha rasmiy izoh bermagan, Xitoy davlat mediasi esa uch tomonlama uchrashuv haqida ma’lumot bermagan.
Asosiy faktlar: Uchrashuv payshanba kuni Shenjendagi APEC forumi doirasida rejalashtirilgan va birinchi uch tomonlama yadroviy muzokara bo‘lishi mumkin. AQSh rejimi vakili kelishuv kutilmayotganini, Xitoy esa uch tomonlama muzokaralarga tayyor emasligini bildirgan. Yangi START shartnomasi fevralda tugagan, SIPRI ma’lumotiga ko‘ra eng katta zaxira kallaklar Rossiyada, keyin AQSh va Xitoyda.
Xitoy uzoq vaqtdan beri AQSh rejimi bilan yadroviy muzokaralarga qarshilik ko‘rsatib, Rossiya va AQSh arsenallari kattaroq bo‘lgani sababli ular o‘zaro gaplashishi kerakligini ta’kidlab keladi. Xitoy Tashqi ishlar vazirligi oktabrda “hozirgi bosqichda Xitoyni uch tomonlama yadroviy qurolsizlanish muzokaralariga jalb qilish adolatli, oqilona va real emas” deb ta’kidlagan edi. Shu bilan birga, Xitoy davlat mediasi Si Jinping sammitda “ikki tomonlama” uchrashuvlar o‘tkazishini yozgan, uch tomonlama uchrashuv haqida esa ma’lumot bermagan. Moskva va Pekin AQSh rejimining bayonotiga hozircha izoh bermagan.
AQSh rejimi matbuot kotibi Oliviya Uels jurnalistlarga Trump “dunyoda yadroviy qurollarni qisqartirish” masalasini muhokama qilishini, chunki u tarqalishni “juda xavfli” deb bilishini aytdi. Reuters’ga suhbatlashgan rejimning yuqori martabali vakili esa Trump AQSh rejimi va Isroilning Eronga qarshi urushi masalasini ham ko‘tarishi, ammo Ukraina masalasini ko‘tarmasligi mumkinligini aytdi. “Biz hech qanday kelishuvga erishishni kutmayapmiz. Bu Xitoy uchun qiyin mavzu, lekin biz Xitoyni ham ‘kattalar stoliga’ chaqirish vaqti kelgan deb hisoblaymiz”, — dedi u. Bu so‘zlar rasmiy tasdiqlanmagan va AQSh rejimining pozitsiyasi sifatida taqdim etilmoqda.
Trump dushanba kuni to‘rt kunlik Osiyo safariga chiqadi, uning dasturida Filippinda ham to‘xtash bor. Shenjendagi uchrashuv yadroviy qurollarni nazorat qilish bo‘yicha yangi muloqot formatini boshlash imkoniyati sifatida ko‘rilmoqda, biroq AQSh, Rossiya va Xitoy o‘rtasida aniq kelishuv bo‘lmasa, muzokaralar faqat maslahatlashuv darajasida qolishi mumkin. Kuzatuvchilar keyingi hafta rasmiy izohlar, uch tomonlama uchrashuv formati va AQSh rejimining “yadroviy xavf” haqidagi da’volari qanday oydinlashishini kutmoqda.
Source: www.dw.com