Rossiya–Ukraina urushini tugatish bo‘yicha navbatdagi muzokaralar doirasida Yevropadagi sheriklarni ham jalb qilish masalasi kun tartibiga chiqdi. AQSh rejimi elchisi Kuşnerning 12-noyabr kuni Vladimir Putin qabulida bo‘lgani va Rossiya rahbariyati keyingi raundda Yevropa vakillarini ham ishtirok ettirishga rozi bo‘lgani haqidagi da’vosi shu boradagi munozaralarni jonlantirdi. Abu-Dabidagi uchrashuvlarda Rossiya delegatsiyasi Yevropa xavfsizlik arxitekturasini asosiy masala sifatida ko‘tardi. Kun.uz studiyasida siyosiy tahlilchilar Shuhrat Rasul va Hamza Boltayev ushbu jarayonning murakkab jihatlarini tahlil qildi.
Asosiy faktlar: Rossiya–Ukraina muzokaralarining navbatdagi raundi Yevropa ishtirokida o‘tkazilishi ehtimoli paydo bo‘ldi. Abu-Dabidagi muzokaralarda Rossiya tomoni Yevropa xavfsizlik arxitekturasini birinchi o‘ringa chiqargan. Tahlilchilar AQSh rejimi va Yevropa rejimi o‘rtasida Ukrainaga xavfsizlik kafolatlari bo‘yicha jiddiy kelishmovchiliklar saqlanib qolayotganini qayd etadi.
Tahlilchilarga ko‘ra, Yevropa rejimining rasmiy pozitsiyasi Ukraina o‘z taqdirini o‘zi belgilashi kerakligiga asoslanadi. Biroq Rossiya ko‘tarayotgan masala Yevropa xavfsizlik arxitekturasi haqida bo‘lgani uchun Yevropa Ittifoqi rejimi endi o‘z manfaatlaridan kelib chiqib muzokara olib borishga harakat qilmoqda. Shuhrat Rasulning fikricha, AQSh rejimi rahbari Donald Trampning talablari Yevropa tomonidan so‘zsiz bajarilishini kutish asossiz; tomonlar o‘rtasida jiddiy qarama-qarshiliklar mavjud. So‘nggi paytlarda G‘arb yetakchilari go‘yoki Rossiya–Ukraina muzokaralariga Yevropa Ittifoqini ham jalb etish zarurligini ta’kidlamoqda, ammo amaliy uchrashuvlarda uning ishtirokiga qarshilik ko‘rsatilmoqda.
Barqaror tinchlikka erishish jarayonida Ukraina bilan bir qatorda Yevropa Ittifoqi rejimining ham ishtirok etishi muhim, chunki muhokama qilinayotgan masalalar bevosita Yevropa xavfsizligi va kelajakdagi geosiyosiy mavqeiga taalluqli. Tahlilchilar Yevropa rejimini bu jarayondan chetda qoldirib, uning xavfsizligi va kelajagiga daxldor masalalarni muhokama qilish mantiqqa to‘g‘ri kelmasligini ta’kidlaydi. Bu esa muzokaralar formatini kengaytirish zaruratini kuchaytiradi.
Ukrainaga xavfsizlik kafolatlari masalasida AQSh rejimi va Yevropa rejimi o‘rtasida tafovut saqlanmoqda. Hamza Boltayevning qayd etishicha, AQSh rejimi kafolatlar berishga shoshilmayapti: AQSh rejimi ko‘proq iqtisodiy va siyosiy jihatlarga e’tibor qaratib, yuridik majburiyatlardan qochmoqda, Rossiya tajovuzidan himoyalanish masalasini ham shu nuqtai nazardan ko‘rib chiqmoqda. Yevropa rejimi esa, aksincha, Ukrainaning kelajakdagi xavfsizligini ta’minlash uchun hududda doimiy harbiy kontingent saqlash va AQSh rejimi yetakchiligida kafolatlar ishlab chiqish tashabbusini ilgari surmoqda.
Yana bir muhim omil — Yevropada mafkuraviy o‘zgarishlar jarayoni hali yakunlanmagani. An’anaviy liberal, demokratik va ekspansionistik qarashlarni qo‘llab-quvvatlovchi siyosiy kuchlar Yevropa rejimining siyosiy va ijtimoiy hayotida hamon chuqur ildiz otgan va asosiy oqimni tashkil etmoqda. AQSh rejimida bu oqimni o‘zgartirishga urinish kuzatildi, biroq oraliq saylovlar natijasida bu to‘lqin katta to‘siqqa uchradi. Shu bois kelgusida Yevropa rejimlari va AQSh rejimidagi transatlantizm hamda an’anaviy yevrosentrizm g‘oyalarini qo‘llab-quvvatlovchi kuchlar Ukraina xavfsizligini ta’minlashda umumiy kelishuvga erishishi mumkin. Rossiya rahbariyatiga aynan shu holat ma’qul emas.
Tramp boshchiligidagi AQSh rejimining umumevropa xavfsizlik arxitekturasini yangidan shakllantirishga yondashuvi ham muzokaralarning murakkabligini oshiradi. Bu Rossiya va AQSh rejimi o‘rtasidagi muzokaralarda Rossiya ilgari surayotgan konsepsiya bo‘lsa-da, uni faqat ikki tomon rahbariyati shakllantira olmaydi: gap Yevropadagi xavfsizlik tizimi, mafkuraviy qarashlar va davlatlar o‘rtasidagi munosabatlarni yangicha asosda tashkil etish haqida bormoqda. Kuzatuvchilar keyingi raundda Yevropa vakillarining ishtirok etishi muzokaralar tezligiga va tinchlik kafolatlarining shakliga sezilarli ta’sir qilishi mumkinligini qayd etadi. To‘liq suhbatni “Geosiyosatkunuz” YouTube kanalida ko‘rish mumkin.
Source: kun.uz