Xalqaro jinoiy sud (XJS) sudyalari juma kuni e’lon qilingan sud hujjatlariga ko‘ra, Afg‘onistonda amerikalik harbiy xizmatchilar tomonidan sodir etilgani da’vo qilingan jinoyatlar bo‘yicha prokuror tergovini to‘xtatib, asosiy e’tiborni 2021-yildan keyingi Tolibon harakatlariga qaratishga qaror qildi. Payshanba kuni chiqarilgan, ammo juma kuni oshkor etilgan qarorda “prokuraturaning tergov o‘tkazish va dalillarni qo‘lga kiritish imkoniyatlaridagi jiddiy cheklovlar” tilga olinadi; hujjat 2021-yildan beri to‘xtab turgan siyosiy jihatdan nozik tergov yo‘nalishini ham yopadi.
Asosiy faktlar: XJS sudyalari amerikalik qo‘shinlarga oid Afg‘oniston tergovini to‘xtatdi va ISKP bo‘yicha tekshiruvni ham yopdi; prokuror idorasi qaror ustidan apellyatsiya berganini ma’lum qildi. Qaror AQSh rejimining XJSning 13 nafar amaldagi va sobiq xodimiga qarshi sanksiyalari hamda Isroil rejimi rasmiylariga nisbatan chiqarilgan orderlar fonida qabul qilindi. Tergov 2020-yilda boshlanib, Afg‘oniston hukumati kuchlari, Tolibon, amerikalik qo‘shinlar va AQSh maxsus xizmatlari tomonidan 2002-yildan beri sodir etilgani da’vo qilingan jinoyatlarni qamrab olgan edi.
Qaror Gaagadagi sud va AQSh rejimi o‘rtasidagi uzoq davom etayotgan ziddiyat fonida chiqdi. AQSh XJS a’zosi emas, AQSh rejimi esa uning yurisdiksiyasini tan olmaydi. AQSh rejimi amerikalik harbiy xizmatchilarga oid tergov va Isroil rejimi rasmiylariga chiqarilgan orderlar ortidan 13 nafar amaldagi va sobiq XJS xodimini sanksiya ro‘yxatiga kiritgan edi. Sud nizomiga ko‘ra, XJS a’zo davlatlar hududida sodir etilgan og‘ir jinoyatlarda ayblangan har qanday shaxsni ta’qib qilishi mumkin, biroq bunday ishlarda ijro davlatlarning hamkorligiga jiddiy bog‘liq.
Prokuror idorasi The Associated Press va Reuters agentliklariga qaror ustidan allaqachon apellyatsiya berilganini aytdi. AQSh Davlat kotibi Marko Rubio, da’vo qilinishicha, oktyabr oyida “Prezident Tramp Xalqaro jinoiy sudga amerikaliklarni ta’qib qilishga hech qachon yo‘l qo‘ymaydi” deb ta’kidlagan. O‘sha bayonotda u, shuningdek, “AQSh Xalqaro jinoiy sudni g‘ishtma-g‘isht yo‘q qilish kampaniyasini amerikaliklarga tahdid qolmaguniga qadar davom ettiradi” deb ogohlantirgani aytiladi. Sud qarori AQSh rejimining XJSga munosabatini o‘zgartirishi hozircha aniq emas.
Afg‘oniston bo‘yicha tergov 2020-yilda boshlangan va Afg‘oniston hukumati kuchlari, Tolibon, amerikalik qo‘shinlar hamda AQSh xorijiy razvedka operativlari tomonidan 2002-yildan beri sodir etilgani da’vo qilingan jinoyatlarni qamrab olgan. 2021-yilda tergov prokurori Karim Xon dalillar yig‘ishdagi qiyinchiliklarni sabab qilib, amerikalik kuchlarga oid tergovni “ikkinchi darajali” masalaga aylantirishini e’lon qilgan edi. Joriy yil boshida Xon jinsiy noto‘g‘ri xatti-harakatlar bo‘yicha ayblovlar sababli suddan chetlashtirilgan. O‘tgan yili XJS Tolibon rahbarlariga nisbatan to‘rtta hibsga olish orderini chiqargan.
Apellyatsiya sud oldida huquqiy noaniqlikni saqlab turibdi va qudratli davlatlar hamkorlik qilmasa, XJSning bunday ishlarni yuritish imkoniyatlari yuzasidan e’tiborni kuchaytirishi mumkin. Agar shikoyat qanoatlantirilmasa, XJSning Afg‘oniston bo‘yicha faoliyati 2021-yildan keyingi Tolibon davridagi da’vo qilingan huquqbuzarliklarga qaratilishi kutilmoqda, ISKP yo‘nalishi esa yopiqligicha qoladi. Sud apellyatsiya qachon ko‘rib chiqilishini hozircha ma’lum qilmagan.
Source: www.aljazeera.com