AQSh rejimining Federal fuqaro aviatsiyasi boshqarmasi (FAA) Sierra Space kompaniyasining Dream Chaser kosmoplani — birinchi nusxasi Tenacity — Kaliforniyadagi Vandenberg bazasiga qo‘nishi uchun litsenziya berdi. Kompaniya 9-noyabrdagi ruxsatni tasdiqladi; litsenziya besh yil amal qiladi va apparat konstruksiyasi hamda parvoz profili o‘zgarmasa, orbitadan yiliga to‘rt martagacha qaytishga ruxsat beradi. Biroq hujjat uchirish sanasini belgilamaydi: birinchi orbital parvoz Vulcan Centaur raketasining tayyorligi, poligon jadvali va yakuniy xavfsizlik tekshiruvlariga bog‘liq. Ko‘p marta kechiktirilgan dastur uchun bu qadam muhim, ammo to‘liq operatsion tayyorlikni anglatmaydi.
Asosiy faktlar: FAA litsenziyasi besh yilga berilgan va Dream Chaser’ning Vandenberg bazasiga yiliga to‘rt martagacha qo‘nishini nazarda tutadi. Ruxsat uchirish sanasini tasdiqlamaydi — missiya Vulcan Centaur raketasi va tayyorgarlik grafigiga bog‘liq. Rasmiy qo‘nish maydoni sifatida Kaliforniyadagi baza tanlandi; 2024-yilgi ekologik ekspertizada kompaniya, ta’kidlanishicha, Florida’dagi Kennedi nomidagi Kosmik markaz polosasini afzal ko‘rgan, Vandenberg esa zaxira variant sifatida ko‘rilgan.
Dream Chaser dasturi bir necha bor qayta loyihalashtirilib, muddati kechiktirilgan. Ilgari NASA’ning tijoriy yuk tashish rejalari bilan bog‘langan bu apparat endi Sierra Space tomonidan ilmiy tajribalar va nozik uskunalarni Yerga qaytarish uchun moslashuvchan platforma sifatida targ‘ib qilinmoqda. 2024-yilgi ekologik baholashda kompaniya Florida’dagi sobiq shuttle polosasining infratuzilmasi va tajribasini afzal ko‘rgani aytiladi. Yakuniy FAA litsenziyasida esa rasmiy qo‘nish joyi sifatida aynan Vandenberg ko‘rsatildi. Bu qaror regulator jarayonini soddalashtirishi mumkin, lekin qo‘nishdan keyingi yer usti operatsiyalari, yuklarni tashish va nozik asboblarni laboratoriyalarga yetkazish bo‘yicha amaliy savollarni qoldiradi.
FAA’ning ekologik baholash hujjatlariga ko‘ra, Tenacity Yerga taxminan 1,85 tonna yuk qaytarishi mumkin. Sierra Space’ning ta’kidlashicha, kosmoplan Boeing 737 samolyotlariga xizmat ko‘rsatadigan aerodromlardan foydalana oladi; bu parashyut bilan suvga tushish va okeanda qidiruv-qutqaruv operatsiyalariga qaramlikni kamaytirishi mumkin. Birinchi apparatda ko‘tarish kuchini hosil qiluvchi korpus va buklanadigan qanotlar qo‘llanilgan, bu uni Vulcan Centaur raketasining aerodinamik qoplamasi ostiga joylashtirish imkonini beradi. Bu texnik tafsilotlar muhim, chunki oddiy uchish-qo‘nish yo‘lagi orqali yuklarni tez qaytarish va’dasi hali haqiqiy orbital parvoz bilan isbotlanmagan.
Litsenziya doirasi cheklangan: u qo‘nish operatsiyalariga ruxsat beradi, ammo parvoz kampaniyasini kafolatlamaydi. FAA yiliga to‘rt martagacha qaytish cheklovini saqlab qolgan va apparat konfiguratsiyasi hamda parvoz profili o‘zgarmasligi shartini qo‘ygan. Sierra Space hali qat’iy uchirish oynasini e’lon qilmagan; muddatlar Vulcan Centaur mavjudligi, poligon jadvali va xavfsizlik ko‘riklariga bog‘liq. Bir necha bor kechiktirilgan dastur uchun ruxsat regulyator to‘sig‘ini qisman olib tashlaydi, ammo sanoat va raketa tayyorligi bilan bog‘liq muammolarni hal qilmaydi.
Keyingi qadam — ishonchli uchirish sanasini belgilash va Dream Chaser’ning startdan atmosferaga qayta kirish, oddiy polosaga qo‘nish hamda yukni ortiqcha murakkabliksiz yetkazish qobiliyatini ko‘rsatish. Muvaffaqiyat qozonsa, apparat nozik ilmiy namunalar va uskunalarni qaytarishda o‘ziga xos xizmat taklif qilishi mumkin. Biroq AQSh rejimining litsenziyasi o‘zi operatsion tayyorlikni isbotlamaydi. Kuzatuvchilar Vulcan Centaur grafigi, Vandenberg bazasidagi tayyorgarlik va FAA’ning qo‘shimcha shartlarini birinchi orbital parvoz tasdiqlanguniga qadar kuzatadi.
Source: kun.uz