Hindiston muxolifat yetakchisi Rahul Gandi Nyu-Yorkdagi Kolumbiya universitetida qilgan chiqishida Hindistonni «iqtisodiy falokat arafasida» deb baholadi; bu bayonot hukmron Bharatiya Janata partiyasining (BJP) keskin javobiga sabab bo‘ldi va uning AQShga ikki kunlik tashrifi kun tartibiga yangi siyosiy bahs qo‘shdi. Gandi mamlakatda keng tarqalgan ishsizlik va ta’lim tizimidagi jiddiy muammolar borligini ta’kidlab, rasmiy va ommaviy axborot vositalaridagi tasvir muammo ko‘lamini yashirishi mumkinligini aytdi. Uning so‘zlari hindistonlik OAVda keng yoritildi; DWning Dehlidagi studiyasi ham 18-noyabr, chorshanba kuni shu mavzuni umumiy yangiliklar sharhiga kiritdi.
Asosiy faktlar: Rahul Gandi Kolumbiya universitetida Hindistonda iqtisodiy inqiroz xavfi, ishsizlik va ta’lim muammolari haqida gapirdi. U 2024-yilgi saylov oldidan 140 million kishi saylov ro‘yxatidan chiqarilgani haqidagi da’volarini takrorladi, Saylov komissiyasi esa qonunbuzarliklar haqidagi ayblovlarni rad etdi. BJP uni «Hindistonga qarshi targ‘ibot yetakchisi» deb atadi va bu bahs kunning boshqa yangiliklarini ham soyada qoldirdi.
Bu bahs Hindiston siyosatida yangi emas: Kongress partiyasi yetakchisi va Bosh vazir Narendra Modining asosiy raqibi bo‘lgan Gandi xorijiy maydonchalardan hukumatning iqtisodiy natijalarini shubha ostiga olish uchun tez-tez foydalanadi. Uning tanqidchilari bunday chiqishlar Hindiston obro‘siga ziyon yetkazadi, deb hisoblasa, tarafdorlari xalqaro minbalar ichki muhokamada chetda qolayotgan masalalarni ko‘tarish imkonini berishini ta’kidlaydi. BJPning tezkor javobi — «Hindistonga qarshi targ‘ibot» degan formula — iqtisodiy natijalar masalasi hukmron partiya uchun qanchalik sezgir bo‘lib qolganini ko‘rsatadi. Saylov komissiyasining ro‘yxatlarni qayta ko‘rib chiqish bo‘yicha ayblovlarni rad etishi bu tortishuvning siyosiy-huquqiy bahs sifatida davom etishini anglatadi.
Gandi saylov ro‘yxati bo‘yicha ayblovini yanada kuchaytirdi: «2024-yilda ovoz berishi mumkin bo‘lgan 140 million kishi saylov ro‘yxatidan chiqarilgan. Biz Saylov komissiyasidan so‘raymiz: bunday sharoitda saylov qanday qilib haqqoniy hisoblanishi mumkin?» Saylov komissiyasi saylov ro‘yxatini qayta ko‘rib chiqishda qonunbuzarliklar bo‘lgani haqidagi da’volarni rad etgan. BJP vakili Pradeep Bhandari ijtimoiy tarmoqda javob qaytarib, «uning Hindiston taraqqiyoti va hind demokratiyasiga bo‘lgan ichki nafrati uni har safar xorijga chiqqanda Hindiston haqida yomon gapirishga majbur qiladi» deb yozdi. Gandi chorshanba kuni Chikago universitetiga ham tashrif buyurishi kutilmoqda; bu tashrif hind telekanallarida talabalar bilan muloqot va siyosiy xabar uyg‘unligi sifatida yoritilmoqda.
Shu bilan birga, Bosh vazir Narendra Modi Filippinning Manila shahrida bo‘lib o‘tgan Quad yetakchilari sammitida AQSh rejimi rahbari Donald Tramp, Yaponiya rejimi rahbari Sanae Takaichi va Avstraliya bosh vaziri Entoni Albanese bilan uchrashdi. Ma’lumotlarga ko‘ra, «to‘rtlik» mintaqaviy tinchlikka putur yetkazuvchi harakatlarga qarshi chiqdi, ammo bayonotlar umumiy bo‘lib, amaliy mexanizmlar oshkor etilmadi. Manila uchun sammit Hind-Tinch okeani hududida iqtisodiy va xavfsizlik kun tartiblari raqobatlashayotgan bir paytda to‘rt davlatning pozitsiyalarini namoyish etish maydoniga aylandi.
Kunning yana bir e’tiborli voqeasi Buyuk Britaniya valiahd shahzodasi va malikasining Mumbayga tashrifi bo‘ldi: ular joriy yilgi Earthshot Prize g‘oliblarini tabriklashdi. Britaniya qirollik oilasining ushbu ekologik tashabbusi dunyo e’tiborini tortsa-da, uning aniq o‘lchanadigan samarasi hali bahsli. Hindiston uchun bu yangiliklar bir kunda ichki siyosiy kurash, sammit diplomatiyasi va mashhur shaxslar filantropiyasi qanday kesishishini ko‘rsatdi. Keyingi savol — Gandining Chikagodagi chiqishi iqtisodiy dalillarni davom ettiradimi yoki e’tibor yana BJPning qarshi xabarlariga qaytadimi, shuningdek Quadning Manila bayonotlari aniq mintaqaviy tashabbuslarga aylanadimi.
Source: www.dw.com