Avstriyaning Vena texnika universiteti olimlari eski batareykalar va zanglagan metall chiqindilaridan suvni bo‘yoqlardan tozalashga mo‘ljallangan magnit nanozarrachalar sintez qildi. Sinovlarda kompozit materiallardan biri bo‘yoqni bog‘lash va eritmadan ajratib olish jarayonini 10–15 daqiqada bajargan; bu esa suvni tozalashning an’anaviy, ko‘p vaqt va mablag‘ talab qiladigan usullariga nisbatan ancha qulayroq yechim bo‘lishi mumkin.
Asosiy faktlar: Tadqiqotchilar rux, nikel va temirni eski batareykalar hamda zanglagan metallardan ajratib, ZnFe₂O₄ va nikel legirlangan γ-Fe₂O₃ asosidagi ikki xil nanozarracha tayyorladi; ZnF-Ni kompozitining 83 foizi γ-Fe₂O₃, 17 foizi ZnFe₂O₄ fazalaridan iborat bo‘lib, Ni/Fe nisbati 0,05 ga teng. Materiallar «Kongo qizili» model bo‘yog‘i yordamida sinovdan o‘tkazildi va ZnF-Ni eritmadan magnit yordamida tezroq ajratib olingani qayd etildi.
Suvdagi barcha moddalarni oddiy filtr orqali chiqarib tashlash mumkin emas; bo‘yoqlarni ajratib olish ko‘p vaqt va mablag‘ talab etadi, chunki ularni avval kimyoviy usulda bog‘lash, so‘ngra sentrifuga yordamida asosiy eritmadan ajratish kerak. Sentrifugalash maxsus uskuna va yuqori aylanish tezligini talab qiladi, shuning uchun tadqiqotchilar suvni tozalashning soddaroq va amaliy usullarini izlaydi. Tadqiqot mualliflari «Kongo qizili» kabi sintetik bo‘yoqlarni suv resurslarini ifloslantiruvchi moddalar sifatida baholaydi, chunki uning molekulyar tuzilishi barqaror bo‘lib, uni parçalash va suvdan ajratib olish qiyin.
Kimyogarlar ishqoriy batareykalardan rux, nikel-metallgidridli akkumulyatorlardan nikel, zanglagan metall chiqindilaridan esa temir ajratib oldi va ular asosida ikki xil nanozarracha sintez qildi. Birinchisi sof rux ferritidan (ZnFe₂O₄), ikkinchisi esa uning nikel bilan legirlangan maggemit shaklidagi temir oksidi (γ-Fe₂O₃) bilan aralashmasidan iborat. Nanozarrachalar juda kichik o‘lchamga ega bo‘lgani sababli ularning umumiy sirt maydoni katta bo‘ladi va eritmadan ko‘p miqdordagi ifloslantiruvchi moddani ushlab qoladi.
Sinovlar kislotaliligi turlicha bo‘lgan, natriy xloridi va kalsiy nitrati qo‘shilgan eritmalarda o‘tkazildi, bu esa materialning turli suv sharoitlarida ishlashini baholashga imkon berdi. ZnF-Ni eritmadan oddiy rux ferritiga qaraganda qulayroq ajratib olindi: u magnitga yaxshiroq tortildi va eritmadan tezroq chiqarib olingan, shuning uchun ushlangan ifloslantiruvchi moddalarni yig‘ib olish bo‘yoqni bog‘lash kabi muhim bosqich hisoblanadi.
Tafsilotlar Advanced Sustainable Systems jurnalida e’lon qilindi. ZnF-Ni materialining magnitga yaxshiroq tortilishi va eritmadan tezroq chiqarib olinishi uning amaliy qo‘llanish imkoniyatini oshiradi. Kelgusida bunday qayta ishlangan chiqindilar asosidagi materiallar suv resurslarini bo‘yoqlardan tozalash texnologiyalarida qo‘llanishi va chiqindilarni qayta ishlash orqali ekologik foyda berishi mumkin.
Source: kun.uz