Valyuta
  • Yuklanmoqda...
Ob-havo
  • Yuklanmoqda...
Havo sifati (AQI)
  • Yuklanmoqda...

AQSh olimlari Oy gruntiga taqlid qilingan substratda vermikompost ulushini 30 foizga yetkazib, ayrim holatlarda odatiy tuproqdagi kabi kartoshka hosili olganini xabar berdi. Biroq tajriba Yer gravitatsiyasi sharoitida o‘tkazilgan va barcha o‘simliklar qo‘shimcha mineral o‘g‘itlar bilan oziqlantirilgan, shuning uchun natijalar hali Oy sharoitida takrorlanishi isbotlangan emas.

Asosiy faktlar: Oregon shtati universiteti biologlari “Modok” navli kartoshkani beshta Oy grunti taqlidida sinadi; 30 foiz vermikompost aralashmasi tuproqdagi hosilga deyarli tenglashgan yoki undan oshib ketgan, 5 foiz aralashmada esa barcha substratlarda tugunak hosil bo‘lgan, ammo hosil kamroq bo‘lgan. Balandlik analogida nihollar taxminan 24-kuni unib chiqqan va beshta o‘simlikdan faqat uchtasi tugunak hosil qilgan; barglarda stress reaksiyalari turlicha bo‘lgan, ayrim namunalarda mis, rux yoki alyuminiy konsentratsiyasi yuqori bo‘lgan, shuning uchun xavfsizlik savollari ochiq qolmoqda.

Bu masala muhim, chunki Oyda doimiy yashash uchun mahalliy oziq-ovqat yetishtirish zarur, ammo Yer o‘simliklari Oy grunti taqlidlarida yaxshi o‘smaydi. Oy regoliti — yo‘ldosh sirtini qoplagan g‘ovak chang va tog‘ jinslari parchalari qatlami; unda organik moddalar deyarli yo‘q, azot amalda uchramaydi, shisha va minerallarning o‘tkir zarrachalari bor. Temir, magniy, marganets va kalsiyni ortiqcha miqdori o‘simliklarga zarar yetkazadi; dengiz va balandlik materiallari ham farq qiladi.

Haqiqiy Oy grunti yetarli bo‘lmagani sabab olimlar Yerda tayyorlangan analoglardan foydalandi. Kompostsiz substratda kartoshka nimjon o‘sgan: ildizlari deyarli rivojlanmagan, tugunak massasi kam bo‘lgan. 15 foiz vermikompost — yomg‘ir chuvalchanglari qayta ishlagan organik material — holatni yaxshilagan. 30 foiz ulushda esa tuproqdan o‘stirilgan o‘simliklarnikiga deyarli teng, ayrim holatlarda undan yuqori hosil olingan. Ikkinchi bosqichda har biriga atigi 5 foiz vermikompost qo‘shilgan beshta variant sinaldi; barcha substratlarda tugunak hosil bo‘lgan, ammo har bir holatda hosil Yer tuprog‘idagidan kam bo‘lgan. Balandlik analogida eng yomon natija ko‘rsatilgan: nihollar 4–8-kunlarda emas, taxminan 24-kuni unib chiqqan, beshta o‘simlikdan faqat uchtasi tugunak hosil qilgan.

Barglar tahlili turli substratlar turlicha stress reaksiyalarini keltirib chiqarishini ko‘rsatdi. Tugunaklar tarkibi unchalik o‘zgarmagan, solanin va chakonin miqdori sezilarli oshmagan. Biroq ayrim namunalarda mis, rux yoki alyuminiyning yuqori konsentratsiyasi aniqlangan. Shuning uchun qo‘shimcha tekshiruvlarsiz hosilni to‘liq xavfsiz deb aytishga hali erta.

Xulosa qilib aytganda, kompost kartoshkaning regolit taqlidlarida yaxshiroq o‘sishiga yordam bergan, ammo bu Oy fermasi tayyor degani emas. Keyingi ishlarda Yer gravitatsiyasi cheklovlari, turli regolit turlari uchun ko‘g‘it va vermikompost retseptlari, hamda Oyga yaqin sharoitlarda oziq-ovqat xavfsizligini tekshirish zarur. Shu paytgacha natijalar va’dali, ammo dastlabki bosqich sifatida baholanishi kerak.

Source: kun.uz