Valyuta
  • Yuklanmoqda...
Ob-havo
  • Yuklanmoqda...
Havo sifati (AQI)
  • Yuklanmoqda...

Shimoliy dengiz tubidan topilgan qazilma suyaklar 2,1–2,6 million yil avval yashagan hozirgi kosatkalarning yirik qarindoshiga tegishli ekanligi aniqlandi. Tadqiqotchilar fikriga ko‘ra, uning jag‘ va tish tuzilishi yirik dengiz sutemizuvchilarini, jumladan, kitlarni ovlashga imkon bergan bo‘lishi mumkin. Topilma kosatkalarning dengiz oziq zanjirining eng yuqori pog‘onasini avval taxmin qilinganidan ertaroq egallagan bo‘lishi mumkinligini ko‘rsatadi.

Asosiy faktlar: Orcinus urug‘ining qadimiy vakiliga tegishli beshta skelet parchasi tavsiflandi; hayvonning jag‘ va tish tuzilishi yirik dengiz sutemizuvchilarini ovlashga moslashgan; topilma kosatkalarning yirtqichlik evolyutsiyasi avval taxmin qilinganidan ertaroq boshlangan bo‘lishi mumkinligini ko‘rsatadi.

Paleontologlar delfinlar oilasi (Delphinidae) vakillari qachon yirik o‘ljani, ayniqsa boshqa dengiz sutemizuvchilarini ovlashni o‘rganishganini uzoq vaqtdan beri aniqlashga urinmoqda. Bu qobiliyat hozirgi yagona turi kosatkalarda (Orcinus orca) yaqqol namoyon bo‘ladi. Ular oziq zanjirining eng yuqori pog‘onasida turadi va deyarli tabiiy dushmanga ega emas. Tadqiqotchilar ta’kidlashicha, bunday ovchilik ko‘nikmalari birdaniga shakllanmagan, balki uzoq evolyutsiya natijasida paydo bo‘lgan; buning uchun esa yetarli qazilma material kerak.

Yaqin vaqtgacha Orcinus urug‘ining faqat bitta qirilib ketgan turi — Orcinus citoniensis ma’lum edi. U 1882-yilda Italiyaning Toskana mintaqasidagi Cetona shahri yaqinidan topilgan skelet parchalari asosida tavsiflangan. Suyaklarga qaraganda, hayvonning uzunligi qariyb 3,5 metrga yetgan va u, ehtimol, asosan baliq bilan oziqlangan. Uning bosh suyagi old qismi hozirgi kosatkalarnikiga nisbatan cho‘ziqroq va torroq, tishlash kuchi esa nisbatan zaif bo‘lgan. Tishlarining tutashish tartibi ham Orcinus orcanikidan farq qilgan.

Yangi topilma 1994-yilda baliq ovlash kemasi Shimoliy dengiz tubidan ko‘plab qazilma qoldiqlarni, jumladan, mamontlarning qoziq tishlarini ko‘tarib olganidan keyin Rotterdamda saqlanayotgan bir necha toshqotgan qoldiqdan aniqlandi. Niderlandiyaning Rotterdam shahridagi Tabiiy tarix muzeyi tadqiqotchisi Hidde Bakker boshchiligidagi xalqaro paleontologlar va dengiz biologlari jamoasi namunalarni batafsil o‘rganib, ularni Orcinus urug‘iga mansub yirik dengiz yirtqichiga bog‘ladi. O‘shanda namunalar batafsil o‘rganilmagan edi.

Topilma kosatkalarda Jahon okeanining eng yuqori pog‘onadagi yirtqichlarga aylanish imkonini bergan anatomik xususiyatlar aynan qachon shakllangan degan savolni to‘liq yopmaydi, ammo qazilma bo‘shliqlarini to‘ldiradi. Kelgusida Yevropa dengizlaridan topiladigan yangi qoldiqlar yirik o‘ljani ovlash ko‘nikmasi asta-sekin rivojlanganmi yoki avval bitta naslda shakllanganini aniqlashga yordam berishi mumkin.

Source: kun.uz