2026-yil 18-may kuni O‘zbekiston Milliy investitsiya jamg‘armasi (UzNIF) aksiyalari Toshkent (UZSE) va London (LSE) birjalarida birinchi marta ochiq savdoga chiqarildi. Davlat ushbu IPO orqali $603,6 million mablag‘ jalb qildi. Talab taklifdan to‘rt baravar ko‘p bo‘ldi.
UzNIF 13 ta yirik davlat kompaniyasining ulushlarini birlashtirgan investitsion fonddir. Uning tarkibiga Uzbekistan Airways, O‘zbektelekom, gidroelektrostansiyalar, temir yo‘l infratuzilmasi, elektr tarmoqlari va banklar kiradi. Fondning har bir aksiyasi ushbu kompaniyalarning barchasidagi ulushni ifodalaydi.
Aksiya – bu kompaniyaning kichik ulushiga egalik qiluvchi hujjat. Birlamchi ommaviy taklif (IPO) – kompaniya aksiyalarini birinchi marta birjada sotuvga chiqarishi. Investitsion fond esa tovar yoki xizmat ishlab chiqarmaydi, balki boshqa kompaniyalar aksiyalariga egalik qiladi.
UzNIF tarkibidagi har bir kompaniyada fondning ulushi 25% dan 40% gacha. Davlat ushbu «savat»ning uchdan bir qismini sotdi. Natijada davlat $603,6 mln oldi, investorlar esa mamlakatning eng yirik bizneslaridan biriga ega bo‘lishdi.
Bu O‘zbekiston kompaniyasining xorijiy birjaga chiqishi tarixidagi birinchi hodisa. Shuningdek, bu 2026-yil boshidan beri Londondagi eng yirik IPO hisoblanadi.
Toshkentda UzNIFning oddiy aksiyalari so‘mda sotiladi. Ularni har qanday O‘zbekiston fuqarosi mahalliy broker orqali xarid qilishi mumkin. Londonda esa GDR (Global depozitar tilxati) savdosi amalga oshiriladi, bu xorijiy investorlar uchun qulay.
Bir London GDR 64 700 ta O‘zbekiston aksiyasiga teng. Narx dollarda. Tikerlar: Toshkentda UZNF, Londonda ham UZNF, yirik amerikalik investorlar uchun UZ20.
IPO paytida bir aksiya narxi 4,65 so‘m edi. O‘zbekiston fuqarolari uchun 5% chegirma bilan 4,41 so‘m. Endi chegirma yo‘q, narx birjada talab va taklifga qarab o‘zgaradi.
UzNIF «savati»ning umumiy qiymati 2025-yil oxiriga ko‘ra $2,44 mlrd. Eng yirik ulushlar: Uzbekistan Airways (25%, $403,6 mln), O‘zbekgidroenergo (40%, $391,3 mln), O‘zbektelekom (30%, $370,9 mln), Temiryo‘l infratuzilmasi (40%, $363,4 mln).
Fond portfelini boshqarish bo‘yicha qarorlarni amerikalik Franklin Templeton kompaniyasi qabul qiladi. U $1,682 trln aktivlarni boshqaradi, bu O‘zbekiston yalpi ichki mahsulotidan besh baravar ko‘p. Shartnoma 2034-yilgacha tuzilgan.
Aksiyalarni xarid qilish uchun Jett ilovasidan foydalanish mumkin. Hisob ochish 12 000 so‘m, to‘ldirish minimal 10 000 so‘m. Komissiyalar: to‘ldirishda 1%, savdoda taxminan 1%.
Dividendlar yiliga bir marta to‘lanadi. 2026-yil yakunlari bo‘yicha birinchi to‘lov 2027-yilda kutiladi. Dividend solig‘i 5% avtomatik ushlab qolinadi.
Aksiyalar narxining o‘sishiga 2028-yilgacha «savat»dagi olti kompaniyaning alohida IPOga chiqishi sabab bo‘lishi mumkin. Tushish xavfi esa: aksiyadorlarning foyda olish uchun sotishi, Uzbekistan Airwaysga bog‘liqlik, davlatning asosiy ulushi, iqtisodiy inqiroz va valyuta kursi o‘zgarishidir.
Source: kun.uz