O‘zbekistonda nogironligi bo‘lgan shaxslarning mehnat bandligi so‘nggi yillarda o‘sish kuzatilmoqda, biroq ularning mehnat bozoridagi ishtiroki boshqa aholi guruhlariga nisbatan ikki baravar pastligicha qolmoqda. Milliy Ijtimoiy Himoya Agentligi huzuridagi Ijtimoiy Siyosat Laboratoriyasining yangi hisobotiga ko‘ra, 2025 yil boshida mamlakatda 1,06 million nogironligi bo‘lgan shaxs ro‘yxatga olingan.
2025 yilda nogironligi bo‘lgan shaxslarning bandlik darajasi 24,7% ni tashkil etgan. Taqqoslash uchun, nogironligi bo‘lmagan shaxslar orasida bu ko‘rsatkich 59,2% ga yetadi, guruhlar o‘rtasidagi farq esa 34,5% ni tashkil qiladi. Vaziyat asta-sekin yaxshilanmoqda: 2022 yilda bu ko‘rsatkich 18,2% bo‘lgan bo‘lsa, 2025 yilda 24,7% ga oshgan. Ish bilan band bo‘lganlar soni 2023 yildagi 72 ming kishidan 2025 yilda 234 ming kishiga ko‘paygan.
Erkaklar o‘rtasida bandlik darajasi 30,4% ni tashkil etgan bo‘lsa, ayollar orasida atigi 16,4% ni tashkil qiladi. Qishloq joylarda bu ko‘rsatkich 27,1%, shaharlarda esa 22% ni tashkil etadi. Eng yuqori bandlik darajasi 35-44 yosh guruhida kuzatilgan — 30,5%.
Tadqiqotchilarning ta’kidlashicha, nogironligi bo‘lgan shaxslarning katta qismi norasmiy sektorda band. Yoshlar orasida norasmiy bandlik ulushi 40% ga, ayollar orasida esa 88% ga yetadi. Bunday ish o‘rinlari ko‘pincha past maosh, ijtimoiy kafolatlarning yo‘qligi va martaba o‘sishi imkoniyatlarining cheklanganligi bilan tavsiflanadi.
Nogironligi bo‘lgan shaxslarning bandligi tarmoqlar bo‘yicha notekis taqsimlangan. Eng katta ulush qurilishga to‘g‘ri keladi — 17,5%. Ikkinchi o‘rinda qishloq, o‘rmon va baliqchilik xo‘jaligi — 13,6%. Transport va omborxona sohasida 12,5% band. Ulgurji va chakana savdo, shu jumladan avtomobillarni ta’mirlash 10,8%, ta’lim 10,4%, sanoat 9,7%, sog‘liqni saqlash va ijtimoiy soha 6,1% ni tashkil qiladi.
Eng past bandlik mehmonxona va umumiy ovqatlanish sohasida — 3,8%, davlat boshqaruvi va mudofaada — 3,3%, boshqa xizmatlarda — 3,1% ni tashkil etadi. Tadqiqotchilar nogironligi bo‘lgan shaxslar ko‘pincha jismoniy mehnat va norasmiy bandlik ustun bo‘lgan tarmoqlarda ish topishini ta’kidlaydilar.
Ekspertlar ishga joylashishdagi asosiy to‘siqlar sifatida institutsional, infratuzilmaviy, huquqiy va ijtimoiy to‘siqlarni, shuningdek gender va hududiy omillarni ajratib ko‘rsatadilar. Asosiy muammolar — ish o‘rinlarining past sifati, transport va binolarning yetarli darajada moslashtirilmaganligi, norasmiy bandlikning ustunligi, jamiyatdagi stereotiplar va tizimli to‘siqlar.
Eslatib o‘tamiz, nogironligi bo‘lgan shaxslarning bandligini oshirish uchun davlat ish beruvchilarga ish o‘rinlarini yaratish va moslashtirish uchun subsidiyalar tizimini joriy qilgan.
Source: podrobno.uz