YuNESKOning Butunjahon merosi qo‘mitasi 2026-yil 19-29 iyul kunlari Koreya Respublikasining Pusan shahrida bo‘lib o‘tayotgan sessiyasida Toshkent modernistik arxitekturasini Butunjahon merosi ro‘yxatiga kiritish to‘g‘risida qaror qabul qildi. Bu haqda O‘zbekiston Madaniyat va san’atni rivojlantirish jamg‘armasi hamda YuNESKO bo‘yicha Milliy komissiya delegatsiyasi ishtirok etgan sessiyada ma’lum qilindi.
YuNESKOning Butunjahon merosi qo‘mitasi 1972-yilgi Butunjahon madaniy va tabiiy merosini muhofaza qilish konvensiyasining boshqaruv organi hisoblanadi. Aynan uning majlislarida yangi ob’ektlarni ro‘yxatga kiritish va ularni saqlash masalalari ko‘rib chiqiladi.
Toshkent modernizmining nufuzli xalqaro ro‘yxatga kiritilishi milliy nomzodlikni tayyorlash bo‘yicha ko‘p yillik mehnat natijasi bo‘lib, O‘zbekiston Prezidenti Shavkat Mirziyoyev tashabbusi bilan amalga oshirilayotgan madaniy merosni saqlash va ommalashtirish bo‘yicha izchil davlat siyosatini aks ettiradi.
Nomzodlik tarkibiga modernistik arxitekturaning turli yo‘nalishlarini ifodalovchi o‘nta ramziy ob’ekt kiritilgan: “Marvarid” turar-joy binosi, O‘zbekiston tarixi davlat muzeyi, Xalqlar do‘stligi saroyi, San’at davlat muzeyi, Davlat sirk, Badiiy akademiya markaziy ko‘rgazma zali, Alisher Navoiy nomidagi kino saroyi, “Chorsu” bozori, “Kosmonavtlar” metro bekati va “Quyosh” geliokompleksi (Katta quyosh pechi).
Asosan XX asrning ikkinchi yarmida qurilgan bu binolar xalqaro modernizm tamoyillari va Markaziy Osiyo arxitektura an’analarining noyob sintezini aks ettiradi. Ular nafaqat Toshkent shahar landshaftining muhim qismiga, balki o‘z davrining keng ko‘lamli arxitektura va muhandislik yechimlariga guvohlik beradi.
O‘zbekiston Madaniyat va san’atni rivojlantirish jamg‘armasi raisi va YuNESKO bo‘yicha Milliy komissiya raisi Gayane Umerovaning ta’kidlashicha, ob’ektlarning Butunjahon merosi ro‘yxatiga kiritilishi mamlakatning eng yangi arxitektura tarixini XX asr merosi va jahon modernistik harakati kontekstiga qaytaradi. “Bu binolar Toshkent arxitektura orqali ijtimoiy hayot, jamoaviy o‘zlik va kelajak haqidagi tasavvurlarni qanday anglashini aks ettiradi. YuNESKO tan olinishi uzoq muddatli mas’uliyatni ham yuklaydi – bu binolarni maksimal professional aniqlik bilan saqlash, ularning shahar hayotidagi ajralmas rolini ta’minlash va ular haqidagi bilimlarni kelajak avlodlarga yetkazish”, dedi u.
Ushbu qaror qabul qilinishidan oldin YuNESKO ro‘yxatida O‘zbekistonning beshta madaniy va ikkita tabiiy ob’ekti mavjud edi. “Toshkent modernistik arxitekturasi. Markaziy Osiyoning zamonaviyligi va an’analari” nomzodligi mamlakatning nufuzli xalqaro ro‘yxatga kiritilgan oltinchi madaniy ob’ektiga aylandi.
Mutaxassislarning fikricha, YuNESKO qarori nafaqat ramziy ahamiyatga ega. Xalqaro maqom Toshkent arxitektura merosini saqlash, ilmiy o‘rganish va ommalashtirish uchun yangi imkoniyatlar ochadi, shuningdek, madaniy turizmni rivojlantirishga va O‘zbekistonning jahon madaniy merosi xaritasidagi mavqeini mustahkamlashga xizmat qiladi.
Source: uznews.uz