So'nggi kunlarda Toshkent va mintaqaning boshqa yirik shaharlarida havo sifatining keskin yomonlashuvi jamoatchilik o'rtasida jiddiy xavotrlarni keltirib chiqarmoqda. Ekologlarning ta'kidlashicha, mazkur muammo faqatgina O'zbekiston poytaxti bilan cheklanib qolmay, balki butun Markaziy Osiyo mintaqasini qamrab olgan keng ko'lamli tus olgan. Ekologiya va iqlim o'zgarishi qo'mitasi milliy hamda xalqaro kuzatuvlar ma'lumotlariga tayanib, yuzaga kelayotgan salbiy jarayonlarning sabablarini batafsil tahlil qildi.
Rasmiy monitoring ma'lumotlariga ko'ra, oktyabr oyi oxirlarida mintaqadagi sakkizta yirik shahardan oltitasida havo sifati indeksi (AQI) xavfli 100 birlikdan oshib ketgan. Xususan, Bishkekda ko'rsatkich 160 taga yetib, dunyo antireytingida yuqori o'rinlarni egallagan bo'lsa, Toshkentda 157, Chimkentda 149, Dushanbe va Qarag'andada esa 134 birlikni tashkil etgan. Toshkentda o'rtacha sutkalik indeks atigi besh kun ichida 76 foizga oshib, vaziyatning naqadar murakkablashib borayotganini ko'rsatdi.
Mutaxassislarning fikricha, bunday og'ir ekologik holatga mintaqada o'rnashib qolgan kam harakatli antitsiklon va harorat inversiyasi sabab bo'lgan. Shamolsiz ob-havo, yog'ingarchilikning yo'qligi havoning tabiiy aylanishini to'sib qo'ygan. Sovigan yer yuzasini qoplagan iliq havo qatlami germetik qopqoq vazifasini bajarib, transport, sanoat va isitish tizimlaridan chiqadigan zararli PM2.5 mikrozarralarini yer sirtiga yaqin qatlamda to'plab qo'ygan.
Shuningdek, Markaziy Osiyoning qurg'oqchil mintaqada joylashgani va Qoraqum, Qizilqum hamda Orol dengizining qurigan tubidan ko'tariladigan tabobat changlari vaziyatni yanada og'irlashtirmoqda. Toshkent tumanlaridan olingan havo namunalarining laboratoriya tahlillari shuni ko'rsatdiki, ifloslanishning qariyb 40 foizi tabiiy mineral changlarga, 42 foizdan ortig'i esa yonish jarayonlariga to'g'ri keladi.
Ekologiya qo'mitasi qisqa muddatli chang uchtaklari va umumiy yillik dinamikani farqlash zarurligini ta'kidlamoqda. Joriy yilda PM2.5 miqdori ma'lum darajada kamaygan bo'lsa-da, iqlim o'zgarishi va qurg'oqchilik fonida xavf saqlanib qolmoqda. Mutaxassislar mintaqaviy hamkorlikni kuchaytirish, gidrometxizmatlar o'rtasida tezkor ma'lumot almashish va sanoat chiqindilarini qat'iy nazorat qilish asosiy chora-tadbirlar ekanini qayd etmoqdalar.
Source: podrobno.uz