Qor qoplonlari Markaziy va Janubiy Osiyoning baland tog‘larida yashaydigan, 12 ta davlat hududida uchraydigan va yovvoyi tabiatda atigi 4-6,5 ming atrofida qolgan noyob yirtqichlardir. Ular yolg‘iz yashaydi, ajoyib niqoblanadi va deyarli shovqinsiz harakatlanadi, bu esa ularni o‘rganishni nihoyatda qiyinlashtiradi. O‘zbekistonda ular asosan mamlakat janubidagi tog‘larda, jumladan, Qashqadaryo viloyatidagi Hisor davlat qo‘riqxonasida yashaydi.
BBC suratga olish guruhi “Muhofaza dunyosidagi sarguzashtlar: Qor qoplonini izlab” loyihasi doirasida O‘zbekistonga ekspeditsiya uyushtirdi. Guruh tarkibida 40 yildan ortiq yovvoyi tabiat haqida ko‘rsatuvlar olib borayotgan britaniyalik teleboshlovchi Mikaela Straxan ham bor edi. U O‘zbekiston gazetasi muxbiri Orifjon Hoshimovga bergan intervyusida, Hisor qo‘riqxonasida qor qoplonlarini izlash jarayonlari, reynjerlar bilan ishlash va hatto bitta izning ham katta voqeaga aylanishi mumkinligi haqida gapirdi.
Straxanning aytishicha, O‘zbekistonda qor qoplonlari rasman 60 ga yaqin ro‘yxatga olingan, ammo ularning umumiy soni mingga yaqin bo‘lishi mumkin. Qo‘riqxona hududi keng jamoatchilik uchun yopiq bo‘lib, odamlar harakati va qurilish deyarli yo‘q, bu esa tog‘ tabiatini ko‘p yillar davomida daxlsiz saqlab kelgan. Biroq, hayvonlarni kuzatish juda qiyin, chunki ular sirli va kamyob; Straxanning o‘zi ularni jonli ko‘rmagan, lekin fotoqopqonlarda suratlangan bitta qoplonning o‘zi kuchli hayajon uyg‘otgan.
Ekspeditsiya davomida mahalliy reynjerlar o‘z ishiga sadoqati va jismoniy qobiliyatlari bilan ajralib turdi, ular tog‘larda tez harakatlana olardi. Muloqotda ba’zi tushunmovchiliklar yuzaga keldi, masalan, yo‘llar yo‘qligi sababli 12 kilometr masofani piyoda va otlarda bosib o‘tishga to‘g‘ri keldi. Kechki ovqatlar va mahalliy o‘zbek taomlari ekspeditsiyani yanada boyitdi.
Hisor qo‘riqxonasi sovet davrida qat’iy yopiq bo‘lgan va hozir ham maxsus ruxsatnomasiz kirish mumkin emas, bu uni noyob turlarni saqlash uchun muhim qiladi. Straxan ta’kidlashicha, qor qoplonini himoya qilish orqali butun ekotizim, jumladan, ko‘rshapalaklar, ayiqlar va jayralar ham asraydi. 2024-yilda O‘zbekiston “Qor qoplonini saqlash va uning ekotizimlarini himoya qilish bo‘yicha global dastur” (GSLEP) rivojlanishida muhim rol o‘ynadi, bu xalqaro hamkorlikni rivojlantirishga yordam berdi.
Straxan, shuningdek, tomoshabinlarga O‘zbekistonning go‘zalligini va turistik salohiyatini ko‘rsatishni maqsad qilgan, chunki mamlakat endi ochiq va sarguzashtlar uchun qiziqarli yo‘nalish hisoblanadi. Uning so‘zlariga ko‘ra, qor qoplonlari chegara bilmaydi va ularni himoya qilish uchun “adopt a snow leopard” kabi dasturlar orqali xayriya qilish mumkin. BBC ko‘rsatuvi orqali Markaziy Osiyo geografiyasi va tabiatini targ‘ib qilish maqsad qilingan.
Source: www.gazeta.uz