AQSh, Buyuk Britaniya va Avstraliya AUKUS harbiy ittifoqi doirasida suv osti kabellarini himoya qilish va mudofaa qobiliyatini oshirish uchun uchuvchisiz suv osti transport vositalari (UUV) texnologiyasini ishlab chiqishni rejalashtirmoqda.
Buyuk Britaniya mudofaa vaziri Jon Xili Singapurdagi xavfsizlik sammitida loyiha kelasi yilga qadar tayyor bo'lishini va Britaniya 150 million funt sterling (201 million dollar) ajratishini ma'lum qildi. Loyihaning umumiy qiymati oshkor etilmadi.
Ushbu e'lon AUKUS loyihalaridagi sekin taraqqiyot haqidagi tanqidlar fonida qilindi. Xili tanqidni tan olib, "AUKUSda juda uzoq vaqt ko'p gapirdik va kam yetkazib berdik, ammo endi bu o'zgardi" dedi.
2021-yilda boshlangan AUKUS mudofaa pakti uch davlatning yadroviy suv osti kemalarini ishlab chiqish va harbiy tajriba almashishini nazarda tutadi. Bu Xitoyning Hind-Tinch okeanidagi dengiz mavjudligiga qarshi turish vositasi sifatida ko'riladi.
UUV texnologiyasi AUKUSning Ikkinchi Ustuni doirasidagi birinchi muhim loyiha bo'lib, unda hamkor davlatlar uzoq masofali gipertovush raketalari, suv osti robototexnikasi va sun'iy intellekt kabi sohalarda "ilg'or imkoniyatlar" ustida ishlaydi.
Qo'shma bayonotga ko'ra, yangi loyiha suv osti infratuzilmasini himoya qilish, zarbalar berish, kuzatuv, razvedka va logistika operatsiyalarini amalga oshirish uchun UUVlar uchun "ilg'or yuklamalar va tizimlar" ishlab chiqishni nazarda tutadi.
Xili, shuningdek, UUVlar uchun sensorlar va qurol tizimlari ishlab chiqilishini, bu "qo'shinlarimizga ilg'or jangovar texnologiyalarni tezda berishini" ta'kidladi. Bu Tinch okeani, Atlantika va Shimoliy suvlardagi to'xtatuvchi kuchni kuchaytiradi.
E'lon bir oy oldin Xili Rossiyani Buyuk Britaniya shimolidagi suvlarda kabellar va quvurlar ustida yashirin operatsiya o'tkazishda ayblaganidan keyin qilindi. Moskva ayblovlarni rad etdi.
Dekabr oyida Buyuk Britaniya va Norvegiya suv osti kabellarini himoya qilish uchun Shimoliy Atlantikada Rossiya suv osti kemalarini ovlash bo'yicha shartnoma imzolagan edi.
Britaniya rasmiylarining so'zlariga ko'ra, Buyuk Britaniya 60 ga yaqin suv osti kabeli bilan bog'langan va ular Moskvadan tobora kuchayib borayotgan tahdid ostida. So'nggi yillarda Britaniya suvlarida Rossiya kemalari soni 30 foizga oshgan.
Boshqa joylarda, Xitoy kemalari Tayvan va Shvetsiya hududidagi suv osti kabellariga zarar yetkazganlikda gumon qilinmoqda. Boltiq dengizida ham kabellarga zarar yetkazilgani haqida xabarlar bor.
Shanba kuni uch mudofaa vaziri UUV loyihasi Rossiya va Xitoyning suv osti faoliyatiga qarshi qaratilganmi degan savolga javob bermadi. Shuningdek, AUKUS loyihalaridagi taraqqiyot sekinmi degan savolga ham javob berilmadi.
AUKUSning Birinchi Ustuni doirasida Buyuk Britaniya va Avstraliyada yadroviy hujum suv osti kemalari quriladi. Avstraliya uchun bu kelishuv harbiy qobiliyatni sezilarli darajada oshirishni anglatadi.
Avstraliya AQShning elita yadroviy harakat texnologiyasini oladigan ikkinchi davlat bo'ladi. Biroq, Avstraliyada AUKUS suv osti kemalari faqat 2040-yillarda tayyor bo'lishi rejalashtirilgani sababli, loyihaning o'z vaqtida amalga oshishi haqida savollar ko'paymoqda.
Avstraliya mudofaa vaziri Richard Marls Singapurga kelishidan oldin tanqidlarga javob berib, AUKUS suv osti kemalari loyihasidan boshqa "B rejasi" yo'qligini aytdi.
AQSh mudofaa vaziri Pit Xegset AQSh va Britaniya yadroviy suv osti kemalarini Avstraliya orqali aylantirish rejasi "hali ham yo'lda" ekanligini, birinchi AQSh harbiy xodimlari shu yil oxirida kelishini ma'lum qildi.
Source: www.bbc.com