AQSh prezidenti Donald Tramp Eron bilan "samarali" muzokaralar olib borayotganini da'vo qilgan bo'lsa-da, Erondagi rasmiylar bu da'volarni "soxta yangiliklar" deb atashdi. Ular bu da'volarning asosiy maqsadi neft narxlarini pasaytirish ekanligini ta'kidladilar. Shu bilan birga, Misr, Turkiya va Pokiston diplomatlari so‘nggi kunlarda AQSh va Eron o‘rtasida bilvosita aloqa kanalini o‘rnatganliklari haqida ma'lumot berishdi. Biroq, ekspertlar tomonlarning pozitsiyalari juda farq qilganligi sababli, o‘t ochishni to‘xtatish kelishuviga erishish istiqbollari haqida shubha bildirmoqda.
Eron rahbariyati AQShdan qanday imtiyozlar olish kerakligi haqidagi pozitsiyasini mustahkamlagan. 28-fevralda AQSh va Isroil Eronni hujumga uchratib, o‘sha paytdagi Oliy rahbar Oyatulloh Ali Xomeneyni o‘ldirganidan keyin bu holat yanada keskinlashdi. AQSh va Isroil o‘zlarining doimiy hujumlari Eronning harbiy qudratini sezilarli darajada "pasaytirganini" da'vo qilishsa-da, Eron hali ham aniq zarba berish qobiliyatini namoyish etmoqda.
Xurmuz bo‘g‘ozida – dunyo neft eksportining beshdan bir qismi o‘tadigan suv yo‘lida – yuzlab kemalar harakatsiz holatda qolmoqda. Mintaqa bo‘ylab Eron "ko‘z o‘rniga ko‘z" siyosatini olib borib, har qanday tahdid harakat bilan javob berilishini ta'minlashga harakat qilmoqda. O‘tgan hafta Eron kuchlari Isroilning Eronning Janubiy Pars koniga hujumidan so‘ng darhol Qatarning asosiy gaz ob'ektiga zarba berib, uning eksport quvvatining 17 foizini yo‘q qildi.
Eronning hozirgi maqsadi nafaqat o‘t ochishni to‘xtatish, balki urushdan keyingi tartibni o‘rnatish, qo‘rqitishni tiklash va uzoq muddatli iqtisodiy va xavfsizlik kafolatlarini ta'minlashdir. Eronning siyosiy va harbiy amaldorlari so‘nggi kunlarda to‘lovlarni qaytarish, Eronga yana hujum qilinmasligi haqida qat'iy kafolatlar va Xurmuz bo‘g‘ozi orqali o‘tish uchun yangi tartibga solish tizimini talab qilishgan.
Tahlilchilarning fikricha, Eron katta imtiyozlarsiz bu imkoniyatlardan voz kechmaydi. Bu, ayniqsa, Eron urush orqali diplomatik yo‘l bilan ololmagan ba'zi iqtisodiy yengilliklarga erishganligini his qilganligi sababli muhimdir. Juma kuni Tramp ma'muriyati neft narxlarini pasaytirish maqsadida dengizda joylashgan 140 million barrel Eron neftini sotib olish bo‘yicha sanksiyalarni vaqtincha bekor qildi.
Biroq, har qanday diplomatik yutuq Eron tomonidan to‘liq ishonchsizlik sharoitida paydo bo‘lishi kerak. Tramp 2025-yil iyun va 2026-yil fevral oylarida vakillari Eron vakillari bilan muzokaralar olib borayotgan paytda Eronga ikki marta bomba tashladi va u o‘zining maqsadi "rejimni o‘zgartirish" ekanligini takrorladi. Shuningdek, AQSh va Isroil hujumlari, jumladan, boshqa mamlakatlar vositachilari bilan suhbatdosh bo‘lgan Ali Larijoniy kabi Eron rahbariyatining taniqli a'zolarini o‘ldirganidan keyin kim Eronda Vashingtonga qarshi muzokaralar olib borishini aniq emas.
Siyosiy tahlilchi Bobak Vahdadning ta'kidlashicha, Eronning yangi tayinlangan Oliy Milliy Xavfsizlik Kengashi kotibi Muhammad Bog‘ir Zolqadrning lavozimga tayinlanishi har qanday Eron muzokaralari Islom Inqilobi gvardiyasi korpusining tahdidni idrok etishi va ustuvorliklari bilan yanada chambarchas bog‘lanishini ko‘rsatadi. "Oddiy qilib aytganda: bu kelishuvga tayyorlanayotgan tizimga o‘xshamaydi, balki uzoq muddatli qarama-qarshilikni boshqarishga tayyorlanayotgan tizimga o‘xshaydi", – dedi Vahdad.
Source: www.aljazeera.com