AQSh va Isroilning Eron ustiga boshlagan urushi bir haftadan oshdi. Bu urush natijasida Fors ko‘rfazi mamlakatlariga qilingan hujumlar o‘z ta‘sirini ko‘rsatmoqda. Hindistonning Odisha shtatidan bo‘lgan 25 yoshli Kuna Khuntia Qatar poytaxti Dohada ishlagan. Uning otasi Jaya Khuntia o‘g‘li bilan oxirgi marta 6-mart kuni kechqurun gaplashgan. Kuna otasiga: "Men bu yerda xavfsizman, tashvishlanmang", deb aytgan. Biroq ertasi kuni uning xonadoshi oilasiga qo‘ng‘iroq qilib, Kuna uy yaqiniga tushgan raketa va qoldiqlar ovozidan keyin yurak xurujiga uchragani va vafot etgani haqida xabar bergan.
Kuna oilasi uchun bu og‘ir zarba bo‘ldi. Ular ikki qizining to‘yiga 300 ming rupiy (taxminan 3200 dollar) qarz olgan edi. Kuna 2025-yil oxirida Dohaga ko‘chib, oyiga 35 ming rupiy (372 dollar) maosh olar, oilasiga oyiga 15 ming rupiy (164 dollar) yuborar edi. Ota Jaya Khuntia: "Biz azobimiz oxiriga yetayotganini o‘ylardik. Mening yagona o‘g‘lim: 'Bobo, tashvishlanma, men bu yerdaman', deydi. U bizning yagona umidimiz... hammamiz edi", deb aytdi. Endi esa bu umid so‘ndi: "U qarzlarimizni to‘lab, qaytishga va‘da bergan edi... lekin u tobut ichida qaytdi. Endi bizda hech narsa qolmadi. Yagona o‘g‘limizni yo‘qotish – bu biz yashashimiz kerak bo‘lgan eng katta qarz".
Fors ko‘rfazidagi olti arab davlati – Bahrayn, Quvayt, Ummon, Qatar, Saudiya Arabistoni va Birlashgan Arab Amirliklari – jami 62 million aholining 35 millionini chet elliklar tashkil qiladi. Ularning 9 millioni Hindistondan, 5 millioni Pokiston va Bangladeshdan, 1,2 millioni Nepaldan, 650 mingi Shri-Lankadan kelgan. Bu mehnat muhojirlarining aksariyati ko‘k yoqali ishchi bo‘lib, ko‘rfaz mamlakatlarining muvaffaqiyati va farovonligi uchun muhim bo‘lgan sanoat va xizmatlarni qurishda yoki qo‘llab-quvvatlashda ishlaydi.
Biroq AQSh va Isroilning Eron ustiga urushi boshlanganidan beri bu mehnat muhojirlari eng himoyasiz guruhlardan biriga aylandi. Ular nafaqat o‘lim va jarohatlar xavfi ostida, balki ular ishlaydigan neftni qayta ishlash zavodlari, qurilish maydonchalari, aeroportlar va doklar kabi ob‘ektlar Eron hujumlarining nishoniga aylanganligi sababli xavf ostida. Ko‘plab inshootlarda ish to‘xtatilgani va mintaqada katta iqtisodiy tanazzul xavfi ko‘plab ishchilar va ularning oilalarini ish o‘rinlarining kelajagi haqida tashvishlantirmoqda.
Pokistonlik mehnat muhojiri Hamza* BAA dagi neft saqlash inshootida ishlaydi. U yaqinda guvoh bo‘lgan hujumni esladi: "Bir dron to‘g‘ridan-to‘g‘ri oldimizdagi saqlash birligiga urildi. Biz juda qo‘rqib ketdik. U yerda ko‘pchilik Hindiston, Pokiston va Bangladeshdan. Biz undan keyin bir necha kecha uxlay olmadik. Dron shunchalik yaqin ediki, u bizni ham o‘ldirishi mumkin edi. Bir lahza men keyingi bo‘lishimizni o‘yladim". Biroq u tushuntiradiki, ketish imkoni yo‘q: "Biz qaytishni xohlaymiz, lekin qila olmaymiz. Oilamiz bizga bog‘liq. Bu yerda xavfli, lekin agar ishlashni to‘xtatsak, ularning ovqatlanishi uchun hech narsa bo‘lmaydi. Bizda boshqa tanlov yo‘q".
Mutaxassislarning ta‘kidlashicha, Hamzaning hissi Fors ko‘rfazidagi Janubiy Osiyolik ko‘k yoqali ishchilari orasida keng tarqalgan, chunki ularning vatanlarida qashshoqlik va cheklangan ish o‘rinlari mavjud. Nyu-Dehlidagi Boshqaruv Instituti professori Imron Xon aytadi: "Bu ishchilar inqirozlar paytida – urush yoki tabiiy ofatlar bo‘lsin – eng og‘riqli ta‘sir ko‘radiganlar. Men Yaqin Sharqdagi bir qancha mehnat muhojirlari, xususan hindlar bilan gaplashyapman va ko‘pchilik mojaro boshlanganidan beri tashvishda yashamoqda". Biroq, Hamza kabi, ko‘pchilik ketishga qodir emas.
Yaqin Sharq mamlakatlari Hindiston, Pokiston, Bangladesh, Shri-Lanka va Nepal kabi Janubiy Osiyo davlatlari uchun muhim pul o‘tkazmalari manbai hisoblanadi. Bu besh davlat mintaqadan oladigan pul o‘tkazmalari 103 milliard dollarni tashkil etadi, bu Ummonning yalpi ichki mahsulotiga (YaIM) teng. Faqat Hindiston Fors ko‘rfazidan oladigan pul o‘tkazmalari 50 milliard dollar, bu Bahraynning butun YaIM dan ko‘p. Pokiston 38,3 milliard dollar, Bangladesh 13,5 milliard dollar, Shri-Lanka 8 milliard dollar, Nepal 5 milliard dollar oladi.
Yaqin Sharqdagi mojaroning oxirgi kuchayishi bilan mutaxassislar bu oqimlarning sezilarli darajada ta‘sirlanishi mumkinligi haqida ogohlantirmoqda, ayniqsa Fors ko‘rfazi iqtisodiyoti qisqarib, ishdan bo‘shatishlar kuzatilsa. Xalqaro iqtisod bo‘yicha mutaxassis va Pokistondagi Tadqiqot instituti direktori Faysal Abbos aytadi: "Yaqin Sharqdan pul o‘tkazmalari Janubiy Osiyo davlatlari uchun nafaqat oilalar, balki muhim iqtisodiy tayanchdir. Agar vaziyat yomonlashsa, bu mintaqa uchun ijobiy rivojlanish bo‘lmaydi".
Bangladeshlik mehnat muhojiri Noor* Saudiya Arabistonidagi neft inshootida ishlaydi. U endi o‘zini xavfsiz his qilmasligini va shartnomasi tugagach, uyiga qaytishni rejalashtirayotganini aytdi: "Men hech qachon bu yerga qaytmayman. Bu juda xavfli. Biz kechalari hatto uxlay olmaymiz. Qo‘rquv bizni hech qachon tark etmaydi". U dron hujumlari ish joyiga yaqin sodir bo‘lganini aytdi: "Biz buni oldimizda ko‘rdik. Bu qo‘rquv siz bilan qoladi... U ketmaydi". U oilasining ham chuqur ta‘sirlanganini qo‘shdi: "Mening bolalarim har safar menga qo‘ng‘iroq qilganda yig‘laydi. Ular mening hayotim uchun qo‘rqishadi". U Bangladeshga qaytish oilasi uchun ko‘proq iqtisodiy qiyinchiliklar deganini biladi, lekin qaror qilgan: "Men bu yerda doimiy qo‘rquvda yashashdan ko‘ra, qaytib, oilam bilan tirikchilik uchun kurashishni afzal ko‘raman. Hech bo‘lmaganda u yerda men ular bilan bo‘laman".
*Ba‘zi ishchilar pudratchilardan qasos qo‘rquvi tufayli ommaviy axborot vositalari bilan gaplashishni so‘raganligi sababli, ularning ismlari o‘zgartirilgan.
Source: www.aljazeera.com