Kosta-Rika hukumati AQSh bilan tuzilgan kelishuvga ko‘ra, har hafta AQSh tomonidan deportatsiya qilinayotgan 25 migrantni qabul qilishga rozi bo‘ldi. Bu kelishuv sobiq prezident Donald Trampning migrantlarni „uchinchi mamlakatlar“ga deportatsiya qilish siyosatini qo‘llab-quvvatlash maqsadida tuzilgan.
Markaziy Amerika davlati bu orqali Afrikadagi Janubiy Sudan, Ruanda va Amerika qitʼasidagi Gonduras, Gayana, Dominika kabi bir qator davlatlar qatoriga qo‘shildi. Bu davlatlar AQSh bilan migrantlarni qabul qilish bo‘yicha bahsli va ko‘pincha maxfiy kelishuvlar imzolagan. Tanqidchilarning taʼkidlashicha, bu migrantlar AQShda boshpana izlash umidida bo‘lgan, ammo endi ular til bilmaydigan chet el mamlakatlarida qonuniy „qora teshik“da qolish xavfi ostida.
Kosta-Rika Ichki Ishlar vaziri Mario Zamora Kordero videobayonotida: „Kosta-Rika bu odamlar oqimini ko‘rishga tayyor“ dedi. Kelishuvni imzolashda ishtirok etgan AQShning maxsus elchisi Kristi Noem esa: „Prezident Rodrigo Chaves va Kosta-Rika kabi hamkorlarimiz borligidan juda faxrlanamiz, ular bizning mamlakatimizda noqonuniy yashayotgan odamlarga o‘z vatanlariga qaytish imkoniyatini taʼminlash uchun ishlayapti“ dedi.
Kosta-Rika hukumati bu kelishuvni „majburiy bo‘lmagan migratsiya kelishuvi“ deb atadi va AQSh maʼmuriyatiga Kosta-Rika fuqarosi bo‘lmagan chet elliklarni Markaziy Amerika davlatiga o‘tkazish imkoniyatini beradi. Shuningdek, Kosta-Rika taklif etilgan o‘tkazmalarni qabul qilish yoki rad etish huquqini saqlab qoladi. Deportatsiya qilinganlar Kosta-Rikaning migratsiya qonunlari bo‘yicha maxsus migratsiya maqomi ostida ko‘rib chiqiladi va mamlakat odamlarni taʼqib qilinish xavfi ostida bo‘lgan mamlakatlarga qaytarmaslikka harakat qiladi.
Biroq, bunday „uchinchi mamlakat“ o‘tkazmalari zaif aholini yanada xavf ostiga qo‘ygani va baʼzi hollarda ularni xavfli mamlakatlarga yuborgani uchun keskin tanqid qilinmoqda. Kosta-Rika o‘tgan yili Rossiya, Xitoy, O‘zbekiston va Afg‘oniston kabi mamlakatlardan kelgan 200 ga yaqin deportatsiya qilinganlarni qabul qilgani uchun ham bahs-munozaralarga sabab bo‘lgan edi. Deportatsiya qilinganlarning deyarli yarmi voyaga yetmagan bolalar edi, ularning pasportlari olib qo‘yilgan va Panama chegarasi yaqinidagi qishloq joyidagi qamoqxonada oylab saqlangan. Bu voqea inson huquqlari buzilishi haqidagi daʼvolar va ayblovlarga sabab bo‘lgan. Mamlakat Oliy sudi ularni iyun oyida ozod qilishni buyurgan. Uyiga qaytishdan qo‘rqqan ko‘plab deportatsiya qilinganlar keyinchalik Kosta-Rikada vaqtincha qolish uchun ruxsatnoma oldilar.
Zamora yangi deportatsiya qilinganlar yaxshiroq sharoitlarda saqlanishiga ishonch bildirdi va Kosta-Rika hukumati AQSh bilan migrantlarni o‘z mamlakatlariga qaytarish va Birlashgan Millatlar Tashkilotining Xalqaro Migratsiya Tashkiloti bilan deportatsiya qilinganlarni joylashtirish uchun hamkorlik qilishini aytdi. Biroq, ular qayerda va qancha vaqt saqlanishi haqida darhol batafsil maʼlumot bermadi. U shunday dedi: „Bu ular Kosta-Rikada bo‘lgan vaqtda eng yaxshi sharoitlarda qolishlarini taʼminlaydi va o‘z vatanlariga xavfsiz qaytishlarini kafolatlaydi“.
Qonun mutaxassislarining taʼkidlashicha, kamida ettita Afrika davlati AQSh bilan uchinchi mamlakat fuqarolarini deportatsiya qilishni osonlashtirish bo‘yicha shartnomalar imzolagan, bu esa odamlarni hayotlari xavf ostida bo‘lgan joylarga yuborishni taqiqlovchi qonunlarni aylanib o‘tish usuli hisoblanadi. Ko‘plab deportatsiya qilinganlar o‘z vatanlariga qaytarilishidan himoya qilish uchun AQSh sudlari tomonidan qonuniy himoya olgan, deb ularning advokatlari aytdi. Demokratik partiyaning Senat Tashqi Aloqalar Qo‘mitasi xodimlarining fevraldagi hisobotiga ko‘ra, Tramp maʼmuriyati kamida 40 million dollar sarflab, 300 ga yaqin migrantni o‘z mamlakatlaridan boshqasiga deportatsiya qilgan.
Source: www.aljazeera.com