AQSh-Isroilning Eronga qarshi urushi soyasida Iroq cho‘llari ikkinchi darajali mojaroga aylanib bormoqda. Eronga yaqin qurolli guruhlar tomonidan uchiriladigan dronlar va raketalar tungi osmonni yoritib, Arabiston yarim oroliga qarab uchmoqda. Bu esa Iroq tuprog‘ini hujumlar uchun “uchish maydonchasi”ga aylantirgan holda, Bag‘dod hukumati esa bu jarayonga aralasha olmayapti.
Bu kuchayib borayotgan hujumlar misli ko‘rilmagan diplomatik inqirozni keltirib chiqardi va Iroqning arab qo‘shnilari bilan qayta tiklanayotgan munosabatlarini og‘ir sinovdan o‘tkazmoqda. Chorshanba kuni Saudiya Arabistoni, Birlashgan Arab Amirliklari, Qatar, Quvayt, Bahrayn va Iordaniya Fors ko‘rfazi infratuzilmasiga qilingan hujumlarni qattiq qoralovchi qo‘shma bayonot chiqardilar.
Fors ko‘rfazi hamkorlik kengashi a’zosi bo‘lgan olti davlat chegaradan tashqaridagi zarbalarni davlat suvereniteti va xalqaro huquqning ochiq buzilishi deb ta’rifladi. Ular Birlashgan Millatlar Tashkiloti Xavfsizlik Kengashining 2817-rezolyutsiyasini keltirib, Eron darhol qo‘shni davlatlarga hujumlarni to‘xtatishi kerakligini ta’kidladilar. Iroq hukumati o‘z chegaralarida faoliyat yuritayotgan qurolli guruhlarni nazorat qilishda bevosita mas’ul deb hisoblanib, arab davlatlari BMT Nizomining 51-moddasiga muvofiq o‘zini himoya qilish huquqiga ega ekanligini bildirdilar.
Mintaqaviy izolyatsiya kuchaygan holda, Iroq Tashqi ishlar vazirligi payshanba kuni javoban arab davlatlarining xavfsizligi Iroqning milliy xavfsizligining “ajralmas qismi” ekanligini bildirdi. Bag‘dod o‘z hududidan Fors ko‘rfazi davlatlari yoki Iordaniyaga qarshi foydalanishni qat’iyan rad etdi va “konstitutsiya va qonunga muvofiq” zarur choralarni ko‘rayotganini qo‘shdi. Hukumat hisoblangan diplomatik harakat sifatida hujumlar haqidagi har qanday ma’lumot yoki dalillarni qabul qilishga “to‘liq tayyor” ekanligini va ularni “mas’uliyat bilan va tezda” hal qilishni bildirdi.
Bag‘dodning kafolatlariqa qaramay, tahlilchilar hukumatning bu guruhlarni nazorat qila olmasligi uning suverenitetini asta-sekin yo‘qotayotganini ogohlantirmoqda. Nafaqaga chiqqan Iroq general-mayori Majid al-Qaysiyning aytishicha, Iroqdagi Islomiy qarshilik guruhi ostida faoliyat yurituvchi guruhlar kuniga 21 dan 31 gacha operatsiyalarni Fors ko‘rfazi va Iordaniyadagi nishonlarga qarshi amalga oshirayotgan.
Al-Qaysiy ta’kidlashicha, bu guruhlar AQSh-Isroilning Eronga qarshi urushi 28-fevralda boshlanganidan beri 454 dan ortiq operatsiyalarni amalga oshirgan, bu esa Fors ko‘rfazi mudofaasiga qarshi psixologik va iqtisodiy charchoq frontini yaratgan. U Bag‘dodning rasmiy javobi ko‘proq diplomatik uyatni bartaraf etishga qaratilgan, proaktiv xavfsizlik choralari emasligini kuzatdi.
Urush boshlanganidan beri Tehron faqat mintaqadagi AQSh bazalarini nishonga olayotganini da’vo qilmoqda. Biroq Fors ko‘rfazi davlatlari Eron tomonidan ularning fuqarolik infratuzilmasiga, jumladan energetika ob’yektlari, sanoat korxonalari va mehmonxonalarga qilingan takroriy hujumlarga ishora qilmoqda. Mutaxassislarning ta’kidlashicha, Eron shuningdek, Iroq guruhlaridan xalqaro rezolyutsiyalarni chetlab o‘tish va bevosita huquqiy mas’uliyatdan qochish uchun ataylab foydalanmoqda.
Qatardagi Yaqin Sharq bo‘yicha Global masalalar kengashi direktori Xolid al-Jabirning tushuntirishicha, bevosita Eron davlat hujumlaridan vositachilar orqali hujumlarga o‘tish mojaroda ataylab qilingan burilishni ifodalaydi. “Eron mojarodan chiqib ketmayapti, balki siyosiy jihatdan kamroq xarajatli vositalar orqali uni qayta taqsimlayapti”, dedi al-Jabir. U bu strategiya aktyorlarga soyalardan zarba berish, javobgarlik chiziqlari xiralashgani uchun raqiblarni ikkilanishda qoldirish va Fors ko‘rfazi davlatlarining sabr-toqat chegaralarini ularning sabrini asta-sekin qimmatlashtirish orqali sinab ko‘rish imkonini berishini ta’kidladi.
Iroq uchun o‘z hududidan qo‘shnilariga hujum qilish uchun foydalanishning oldini ola olmasligi og‘ir ichki va diplomatik xarajatlarga olib kelmoqda. Quvaytning sobiq vaziri va parlament a’zosi Ahmad Abdul Mohsen al-Mulaifiyning ta’kidlashicha, qonundan tashqari faoliyat yurituvchi qurolli guruhlarga mezbonlik qiladigan davlat to‘liq suveren deb hisoblanishi mumkin emas. U Tehronning Iroq, Livan va Yamandagi vositachilarga tayanishi o‘ziga bosimni yengillashtirish uchun ataylab taktika ekanligini, bu esa arab davlatlarini uning geosiyosiy kurashida qalqon sifatida samarali foydalanishini ogohlantirdi.
Al-Mulaifiy ogohlantirishicha, agar AQSh prezidenti Donald Tramp Eronga quruqlikdagi bosqin tahdidlarini amalga oshirsa, Tehron o‘zining Iroqdagi vositachilarini faollashtirib, Quvayt va Saudiya chegaralari bo‘ylab xavfli yangi quruqlik frontlarini ochishi mumkin. Iroq tungi osmonini yoritib, qo‘shni poytaxtlarga yo‘l olgan ko‘proq snaryadlar uchayotgani sayin, Bag‘dodning diplomatik bayonotlari maydondagi haqiqatga nisbatan tobora bo‘sh bo‘lib qolmoqda. Iroq endi o‘zining arab qo‘shnilarining sabr-toqati butunlay tugagunga qadar suverenitetini qaytarib olish uchun torayib borayotgan imkoniyatga duch kelmoqda.
Source: www.aljazeera.com