2025-yil oxirida AQSh global sog‘liqni saqlash yordamini to‘xtatganidan so‘ng, har yili 700 mingdan ortiq odam, asosan bolalar, o‘limga olib kelishi mumkinligi haqida ekspertlar ogohlantirdi. Bu qarordan keyin Vashington rivojlanayotgan davlatlarga g‘ayrioddiy ikki tomonlama sog‘liqni saqlash kelishuvlarini taklif qila boshladi, bu esa rasmiylar va sog‘liqni saqlash faollarini g‘azablantirdi.
Tanqidchilar bu kelishuvlarni, asosan Afrika davlatlari bilan tuzilgan, “ekspluatatsiya” deb baholaydi. Kamida ikkita davlat—Zimbabve va Zambiya—yordamga juda muhtoj bo‘lsa-da, AQSh takliflariga qarshilik ko‘rsatdi. Zimbabve hukumatiga 300 million dollardan ortiq mablag‘ evaziga sezuvli sog‘liq ma’lumotlarini talab qilgan AQSh taklifi “nomutanosib” deb topildi va Zimbabve muzokaralardan chiqdi. Zambiyaga esa 1 milliard dollar mablag‘ taklif qilindi, ammo Lusaka AQShning mamlakatning mineral resurslariga kirishni talab qilgan “muammoli” bandlarini tanqid qildi va kelishuvni qayta ko‘rib chiqishni so‘radi.
Biroq, Nigeriya va Keniya kabi bir qancha davlatlar bu sog‘liqni saqlash shartnomalarini imzoladi. Kelishuv shartlari to‘liq e’lon qilinmaganligi sababli aniq emas. Sog‘liqni saqlash yordami evaziga ma’lumot yoki mineral talablari AQSh tarixida misli ko‘rilmagan holatdir. Ekspertlarning ta’kidlashicha, muhim mablag‘larni sezuvli milliy aktivlarga bog‘lash Afrika davlatlari va hatto AQShning o‘zi uchun salbiy oqibatlarga olib kelishi mumkin.
Afrika davlatlari uzoq vaqtdan beri o‘zlarining sog‘liqni saqlash xarajatlarini qoplash uchun AQSh mablag‘lariga tayanadi. 2024-yilda Afrika davlatlari 5,4 milliard dollar AQSh yordamini oldi, asosan gumanitar, sog‘liqni saqlash va ofatlar ehtiyojlari uchun sarflandi. Donald Tramp ma’muriyati 2025-yil yanvarida to‘satdan mablag‘ ajratishni to‘xtatgani va AQSh Xalqaro Taraqqiyot Agentligini (USAID) tugatgani Afrika va butun dunyoda sezilarli ta’sir ko‘rsatdi. Boston universitetining Impactcounter yordam mablag‘lari kuzatuvchisi ma’lumotlariga ko‘ra, bu qisqarishlar natijasida 518,428 bola va 263,915 kattalar OIV va sil kabi boshqariladigan kasalliklar tufayli vafot etdi. Shuningdek, deyarli 10 million yangi bezgak holatlari qayd etildi.
Vashington yordamni qisqartirish “Amerika birinchi” rejasiga mos kelishini, bunda xorijiy yordam AQShning milliy manfaatlariga to‘g‘ridan-to‘g‘ri xizmat qilishi kerakligini ta’kidlaydi. Bu ba’zi iqtisodchilarning yordam ko‘pincha samarasiz va haddan tashqari bog‘liqlikni keltirib chiqaradi degan uzoq vaqtdan beri davom etgan qarashlarini qo‘llab-quvvatlaydi. O‘rniga, Vashington hozir hukumatlararo shartnomalarga e’tibor qaratmoqda. Muzokaralar atrofidagi g‘ayrioddiy maxfiylikning o‘zi ham bahsli mavzudir: Afrikadagi sog‘liqni saqlash nodavlat tashkilotlari va fuqarolik jamiyati guruhlari ularni muhim muzokaralardan chetda qoldirishini va dasturlarini rejalashtirish yoki hukumat mablag‘larini kuzatishni qiyinlashtirishini aytmoqda.
Source: www.aljazeera.com