Hindiston bugun BR Ambedkarning 135 yillik tug‘ilgan kunini nishonlamoqda, u mamlakat konstitutsiyasining asosiy muallifi va Dalitlar (kast tizimining eng past qatlamidagi odamlar) huquqlari uchun kurashchi sifatida tanilgan. DWning maxus yoritilishi, Dalitlarni himoya qilish va’dasi bilan bugungi haqiqat o‘rtasidagi keskin farqni o‘rganadi, bu esa jamiyatda chuqur ildiz otgan muammolarni ochib beradi.
O.P. Jindal Global Universiteti professori va huquqshunosi Dr. Sumit Baudh bilan suhbatda, Ambedkarning hukumatning kast tizimiga qarshi choralar ko‘rishdagi harakatsizligidan noroziligi ta’kidlandi. Baudhning ta’kidlashicha, Ambedkar 1951-yilda Hindiston Qonun vaziri lavozimidan iste’foga chiqqanida, u “orqada qolgan sinflar” uchun siyosatning amalga oshirilmasligidan va Hindu Kodeksi to‘g‘risidagi qonun loyihasining to‘xtatilishidan umidsizlikka tushgan. Bu muammolar bugungi kunda ham davom etmoqda, chunki strukturaviy islohotlar kechiktirilmoqda va “muhabbat jihad” kabi qonunlar ijtimoiy tenglikka zid ravishda qabul qilinmoqda.
Kast ierarxiyasini mustahkamlashda qonuniy tilning roli muhimdir. Baudh “samaradorlik” atamasini misol qilib keltiradi, bu qonuniy jihatdan betaraf ko‘rinsa-da, amalda Dalitlar uchun kvotalar va ijobiy harakatlarni zaiflashtirish uchun ishlatiladi. Bu atama tarixiy tengsizliklarni tabiiylashtiradi va kast tizimini saqlab qolishga yordam beradi, hatto uni yo‘q qilish uchun mo‘ljallangan tizimlarda ham.
Hindistonda keng qamrovli diskriminatsiyaga qarshi qonun yo‘qligi, Dalitlar huquqlarini himoya qilishdagi yana bir katta bo‘shliqdir. Baudh ta’kidlaganidek, mavjud qonunlar parchali bo‘lib, jinoiy yoki konstitutsiyaviy choralar bilan cheklangan, bu esa ta’lim kabi muassasalardagi kast diskriminatsiyasini aniqlash va bartaraf etishni qiyinlashtiradi. Natijada, tengsizlik kam ko‘rinadigan, ammo chuqur ta’sirli institutsional amaliyotlar orqali davom etmoqda.
DWning yoritilishi shuni ko‘rsatadiki, Ambedkarning ijtimoiy demokratiya va tenglik orzusi hali ham to‘liq amalga oshmagan. Kast tizimi Hindiston jamiyatida davom etayotgan muammo bo‘lib, qonuniy islohotlar va siyosiy irodaning yetishmasligi tufayli Dalitlar o‘z huquqlarini to‘liq amalga oshira olmayapti. Bu holat mamlakatning ijtimoiy taraqqiyotiga jiddiy to‘siq bo‘lib qolmoqda.
Source: www.dw.com