Sharqiy Tehronda yigirma yoshli Sajjad otasining uyi bo‘lgan bukilgan temir va maydalangan beton oldida turibdi. Vayronalar bombardimondan beri tegilmagan holda qolgan. “Bularni kim qayta tiklaydi?” – deydi u qayg‘u bilan.
Sajjadning umidsizligi Eron poytaxtidagi millionlab odamlarning muallaq holatini aks ettiradi. AQSh va Eron o‘rtasidagi mo‘rt sulh havo hujumlarini to‘xtatgan bo‘lsa-da, Pokiston vositachiligidagi muzokaralar Eron tashqi ishlar vaziri Abbos Aroqchining so‘nggi kunlarda Islomobod, Maskat va Moskvaga safarlariga sabab bo‘ldi.
Biroq Tehron ko‘chalarida bombardimonning yo‘qligi tinchlikni anglatmaydi. Shahar bo‘ylab tiklanishdagi tafovut yaqqol ko‘zga tashlanadi. Qisman shikastlangan binolarning yoriqlarini yamash va singan oynalarini tuzatish uchun ishchilar shoshilsa-da, butunlay vayron bo‘lgan turar-joy bloklari va rasmiy binolar vaqt ichida muzlab qolgandek.
39 yoshli me’mor Muhammadning aytishicha, so‘nggi oylarda bitta uy qurish narxi bir necha barobar oshgan. AQShning dengiz blokadasi milliy valyutani yanada qadrsizlantirgan, mahalliy po‘lat kompaniyalariga yetkazilgan zarar esa materiallar narxini oshirgan. Urushdan oldin ham valyuta o‘n yillik AQSh sanksiyalari tufayli qadrsizlangan edi.
Mablag‘ mavjud bo‘lsa ham, chuqur psixologik va xavfsizlik qo‘rquvlari katta to‘siqlar yaratadi. Rasmiylar ko‘chirilgan aholiga uylarini o‘zlari qayta qurishlari yoki tinchlik o‘rnatilgach, urushdan keyingi tenderlarni kutishlarini aytgan. “Agar ertaga urush qaytsa, biz qurgan hamma narsa yangi nishonga aylanadi”, deydi Sajjad.
52 yoshli Maryam uchun uy-joy inqirozi o‘tkir. Oliy rahbar idorasi yaqinidagi uyi birinchi zarbalar paytida vayron bo‘lgan. Dastlab davlat tomonidan moliyalashtirilgan mehmonxonaga joylashtirilgan bo‘lsa, yaqinda ko‘chirish to‘g‘risida xabar olgan. Rasmiylar ijara krediti va’da qilgan bo‘lsa-da, bu summa yetarli emas.
G‘arbiy Tehrondagi Navvab Safavi mahallasida ko‘chalar gavjum va bozorlar nisbatan tirik, chunki aholi urushda yo‘qotilgan kunlarning o‘rnini to‘ldirishga shoshilmoqda. Biroq iqtisodiy asoslar titrayapti. Sog‘liqni saqlash vazirligining 43 yoshli xodimi Ashkbousning ta’kidlashicha, hukumatning narx nazorati va o‘zini-o‘zi ta’minlash siyosati ommaviy oziq-ovqat tanqisligining oldini olgan.
Biroq elektronika, go‘sht, dori-darmon va qurilish materiallari narxining kunlik o‘zgarishi kam daromadli oilalarni chekkaga olib kelmoqda. AQShning janubiy portlardagi dengiz blokadasi mamlakat ta’minot zanjirlarini siqmoqda. Tehron qo‘shni davlatlar orqali quruqlik yo‘llari va Fors ko‘rfazidagi “soya floti” yordamida bu blokadani chetlab o‘tishga urinmoqda.
71 yoshli savdogar Ferydunning aytishicha, qayta yo‘naltirilgan yuklar yetkazib berish jadvallarini buzgan va xarajatlarni keskin oshirgan, bu esa mijozlarni arzonroq, past sifatli mahalliy alternativlarga majbur qilgan. “Urush qaytadimi yoki blokada kuchayadimi, bilmay turib, qanday qilib yuk konteyneriga buyurtma beramiz?” – deydi u.
47 yoshli Tehronlik Yousra shovqinli, ammo tashvishli bozorlarda yurib, chuqur noaniqlik hissini ifodalaydi: “Men ikki devor o‘rtasida osilgandek his qilyapman: urushning qaytishidan xavotir devori va tinchlikka siyosiy yo‘lga umid devori. Bugun biz boshdan kechirayotgan narsa na tinchlik, na urush, balki psixologik va iqtisodiy charchashdir.”
Source: www.aljazeera.com