Stokgolm Tinchlik Tadqiqotlari Instituti (SIPRI) tomonidan e'lon qilingan so'nggi hisobotga ko'ra, 2025-yilda dunyo mamlakatlari harbiy sohaga jami 2,88 trillion dollar sarflagan. Bu o'tgan yilga nisbatan 2,9 foizga ko'pdir. Mazkur miqdor sayyoramizdagi har bir kishiga 350 dollar to'g'ri kelishini anglatadi.
Eng katta harbiy xarajat qiluvchi besh davlat – AQSh (954 milliard dollar), Xitoy (336 milliard dollar), Rossiya (190 milliard dollar), Germaniya (114 milliard dollar) va Hindiston (92 milliard dollar) – dunyo harbiy xarajatlarining 58 foizini tashkil qiladi. AQShning xarajatlari keyingi olti davlatning umumiy xarajatlaridan ham ko'pdir.
1949-yildan beri AQSh harbiy sohaga kamida 53,5 trillion dollar sarflagan, bu dunyo umumiy harbiy xarajatlarining 51,5 foizini tashkil etadi. So'nggi 75 yil ichida harbiy xarajatlar urush davrlarida keskin oshib, tinch davrlarda pasaygan.
1950-yildagi 284 milliard dollardan 1953-yilda 788 milliard dollarga ko'tarilgan harbiy xarajatlar Koreya urushi ta'sirida yuz bergan. 1960-yillarning oxirida birinchi marta 1 trillion dollardan oshgan, bu Vyetnam urushi va AQSh-Sovet qurollanish poygasi bilan bog'liq. 1988-yilda 1,7 trillion dollarga yetgan xarajatlar Sovuq urush tugaganidan keyin 1991-yilda 1,4 trillion dollarga tushgan.
2001-yil 11-sentabr voqealaridan so'ng AQSh harbiy xarajatlari yana oshib, Afg'oniston va Iroqdagi urushlar tufayli 2009-yilda 2 trillion dollardan oshgan. 2014-yilda Rossiyaning Qrimni anneksiya qilishi NATO davlatlarini mudofaaga yalpi ichki mahsulotning 2 foizini ajratish majburiyatini olishiga sabab bo'lgan. 2016-yildan beri Yevropada harbiy xarajatlar ikki baravar, Sharqiy Yevropada esa 173 foizga oshgan.
Aholi jon boshiga eng ko'p harbiy xarajat qiluvchi davlat – Qatar (5428 dollar), undan keyin Isroil (5108 dollar) va Norvegiya (3040 dollar). Ukraina esa eng katta o'sishni qayd etgan – 2006-yildagi 63 dollardan 2025-yilda 2197 dollarga, ya'ni 3387 foizga oshgan.
2016-2025 yillarda dunyoda 295 milliard dollarlik qurol savdosi amalga oshirilgan. Eng yirik eksportyor AQSh bo'lib, global bozorning 39 foizini (115 milliard dollar) egallaydi. Rossiya 13 foiz (40 milliard dollar), Fransiya 9,3 foiz (28 milliard dollar), Xitoy va Germaniya esa 5,5 foizdan (16 milliard dollar) ulushga ega.
Harbiy xarajatlarning oshishi sog'liqni saqlash va ta'lim kabi muhim sohalarga ajratiladigan mablag'larga bosim o'tkazmoqda. 137 davlat tahlili shuni ko'rsatadiki, ko'plab mamlakatlar yalpi ichki mahsulotga nisbatan harbiy sohaga ko'proq mablag' ajratmoqda.
An'anaviy harbiy kuchlar sun'iy intellekt, avtonom tizimlar va raqamli urush infratuzilmasi bilan birlashmoqda. AQSh Mudofaa vazirligi OpenAI, xAI va Anthropic kabi kompaniyalar bilan 200 million dollarlik shartnomalar imzolagan. Palantirning AI yordamida nishonga olish tizimi Isroil tomonidan G'azodagi urushda qo'llanilgan.
Source: www.aljazeera.com