Jabaliya, G‘azo – Shimoliy G‘azodagi Jabaliya qochqinlar lagerida 85 yoshli Abdel Mahdi al-Vuheydiviy o‘zining qisman vayron bo‘lgan uyida kichik olovda qahva damlab, hayotdan qolgan narsalarga termulib o‘tiribdi.
Uning yonida 60 yil avval turmush qurgan rafiqasi Aziza (80 yoshda) o‘tiribdi. Er-xotin farzand ko‘ra olmagan, biroq Abdel Mahdi marhum akasining besh o‘g‘lini tarbiyalab, ularni uylantirgan.
1940 yilda tug‘ilgan Abdel Mahdi 1948 yilgi Nakba – Isroil davlati tashkil etilishi chog‘ida 750 ming falastinlikning quvg‘in qilinishini ko‘rgan. Ammo u hozirgi urush avvalgi barcha fojealardan og‘irroq ekanini aytadi.
“Biz Bir al-Sabadanmiz [Beersheba] – bu bizning vatanimiz edi”, deydi u charchagan ovozda. 1948 yilda Isroil kuchlari shaharni egallab, falastinliklarni haydab chiqargan.
Abdel Mahdi bolaligida oilasi bilan yashagan normal hayotni eslaydi: yer, chorva, mulk. Sionist Haganah militsiyalari yaqinlashayotgani haqida xabar tarqalgach, oilalar qochish yoki qolish haqida bahslashgan.
Oxir-oqibat G‘azoga, g‘arbga ketishga qaror qilishgan, bir necha haftada qaytish umidida. “Biz kunlab yurdik, dam oldik, yana yurdik. Hech qachon bu abadiy surgun bo‘lishini tasavvur qilmagan edik”, deydi u.
Oila dastlab G‘azo shahrining Zaytun mahallasiga, keyin Jabaliya qochqinlar lageriga joylashgan. “Chodirlarda yashadik, yomg‘ir va shamol ularni suv bosardi, sovuq chidab bo‘lmas edi, keyin jazirama kelardi. Ochlik, charchoq, oziq-ovqat va suv uchun uzun navbatlar, umumiy hojatxonalar, bitlar – og‘riqli xotiralar”, deydi u.
Abdel Mahdi Isroilda qurilishda ishlagan, biroq hozirgi urush hamma narsani yo‘q qilgan. “Biz ishladik, uylar qurdik, yer sotib oldik. Biz hayotimizni tikladik deb o‘ylagandik. Ammo bu urush hamma narsani butunlay vayron qildi – na tosh, na daraxt qoldi”, deydi u.
2023 yil oktyabridan boshlangan urushda u bir necha marta ko‘chirilgan: Jabaliyadagi BMT maktabiga, so‘ng G‘azo shahrining g‘arbiy qismiga, Deir al-Balahga. “Maktabni tark etishga majbur qilishdi, ba’zilar chiqa olmay o‘ldirildi”, deydi u.
“Men o‘limni chin dildan orzu qildim”, deydi keksa erkak ko‘z yoshlari bilan. “Faqat beton devorga suyanib dam olishni xohlardim, lekin hech narsa yo‘q edi.”
2025 yil oktyabridagi sulhdan keyin shimolga qaytishga ruxsat berilgan. “Jabaliyani cheksiz vayronalarga aylanganini ko‘rib, qattiq azob chekdim”, deydi u.
U Nakba, 1956 va 1967 yilgi urushlar, falastin qo‘zg‘olonlari va avvalgi G‘azo urushlarini boshidan kechirgan, ammo hech biri hozirgi vayronagarchilikka teng kelmasligini aytadi. “O‘shanda isroilliklar yerimizdan chiqib ketgan edi. Hozir G‘azo yerining yarmidan ko‘pi tortib olingan”, deydi u.
Abdel Mahdi arab va xalqaro hamjamiyatning G‘azoga munosabatidan umidsiz: “Tarix takrorlanmoqda. Bizni har bosqichda tashlab ketishdi, shafqatsiz harbiy mashinaga qarshi yolg‘iz qoldirishdi.”
Shunga qaramay, u yerga bog‘liqligini saqlab qolgan: “Menga bu vayron uy evaziga Nyu-Yorkda saroy taklif qilishsa ham, rad etaman. Bu yerdan ketganlar hech qachon qaytmagan. Inson vatanini tark etmasligi kerak. Shu yerda o‘laman va dafn qilinaman”, deydi u.
Source: www.aljazeera.com