AQSh Vakillar palatasi a’zosi Tomas Massi 20-may kuni Kentukki shtatida bo‘lib o‘tgan Respublikachilar partiyasi praymerizida mag‘lubiyatga uchradi. Bu saylov kampaniyasi zamonaviy AQSh tarixidagi eng qimmat va siyosiy jihatdan ziddiyatli kongress kampaniyalaridan biri bo‘ldi. Isroil lobbisi va uning ittifoqchilari uchun bu natija hal qiluvchi g‘alaba sifatida baholanmoqda.
AQSh prezidenti Donald Tramp o‘zining siyosiy og‘irligini Massiga qarshi ishlatib, uning raqibi Ed Gallreynni qo‘llab-quvvatladi va mahalliy poygani milliy qarama-qarshilikka aylantirdi. Shu bilan birga, Isroilparast tashkilotlar va milliarder donorlar, jumladan Miriam Adelson, Kentukkiga ulkan mablag‘larni yo‘naltirib, Isroilga harbiy yordamni shubha ostiga olgan va Vashingtonda Isroil lobbisining kuchayib borayotgan ta’siriga qarshi chiqqan kongressmenni mag‘lub etishga harakat qildi.
Biroq bayram ortida chuqurroq va tashvishli haqiqat yotadi. Kentukki poygasi amerikaliklar orasida xorijiy davlat bilan bog‘liq tashkilotlar va donorlarning siyosiy ta’siri ko‘lamidan norozilik kuchayib borayotganini ko‘rsatdi. Ko‘plab saylovchilar uchun bu bellashuv Kentukki, konservativ qadriyatlar yoki AQSh milliy manfaatlaridan ko‘ra, Isroilning siyosiy afzalliklariga mafkuraviy muvofiqlikni majburlash va Respublikachilar partiyasida norozilikni jazolash haqida edi.
Massi siyosiy jihatdan xavfli bo‘ldi, chunki u libertarian konservativ sifatida xorijiy aralashuvga va xorijiy yordamga, jumladan Isroilga yordamga qarshi chiqdi. Hatto bu cheklangan norozilik kuchli Isroilparast manfaatlar uchun chidab bo‘lmas bo‘lib chiqdi. Kentukkiga o‘n millionlab dollar quyildi, Massini nafaqat mag‘lub etish, balki unga ibratli saboq berish uchun kampaniya olib borildi.
Saylovdan oldingi so‘rovlar keskin avlodlar bo‘linishini ko‘rsatdi: Massi asosan 40 yoshgacha bo‘lgan respublikachi saylovchilar tomonidan qo‘llab-quvvatlandi va 60 yoshdan oshganlar orasida ancha ortda qoldi. Bu naqsh konservativ munosabatlarni Isroil, tashqi siyosat va lobbining AQSh siyosatidagi ta’siriga nisbatan o‘zgartiruvchi avlodlar farqini ta’kidlaydi.
Kampaniyaning shiddati kutilmagan ta’sirlarni keltirib chiqardi. Ko‘plab saylovchilar Isroil manfaatlari bilan bog‘liq ulkan mablag‘lar nima uchun mahalliy AQSh saylovida hukmronlik qilayotganini so‘ray boshladilar. AIPAC va unga aloqador tarmoqlarni Xorijiy agentlarni ro‘yxatga olish to‘g‘risidagi qonun (FARA) bo‘yicha ro‘yxatdan o‘tkazish chaqiriqlari kuchaydi.
Massi o‘z o‘rnini yo‘qotdi. Tramp va Isroilparast tashkilotlar katta g‘alabaga erishdilar. Biroq poyga ortida qiyin meros qoldi: amerikaliklar orasida saylovlar milliarder donorlar va xorijiy davlat bilan bog‘liq mafkuraviy bosimlar tomonidan shakllantirilayotganiga nisbatan norozilik kuchaymoqda. Bu kayfiyat kampaniya tugashi bilan yo‘qolmaydi.
Source: www.aljazeera.com