SpaceX o'zining IPO arizasini oshkor qildi va kompaniyaning moliyaviy ko'rsatkichlarini birinchi marta ommaga taqdim etdi. Raketa texnologiyasida inqilob qilgan kompaniya endi Marsni mustamlaka qilish va kosmosda AI ma'lumotlar markazlarini qurish kabi ulkan rejalarga ega.
Muvaffaqiyatli savdo kompaniyani rekord darajadagi $1,75 trillionga baholashi mumkin, bu esa asoschisi Ilon Maskni tarixdagi birinchi trillionerga aylantirish yo'lini ochadi. Bu yillar davomida qabul qilingan mantiqqa qarshi chiqib, qo'nish va qayta uchish imkoniyatiga ega raketalarni ishlab chiqish orqali erishildi.
Chorshanba kuni e'lon qilingan listing kelgusi oylarda OpenAI va Anthropic kabi yirik IPO'lar uchun zamin yaratishi mumkin. Savdo SpaceX'ni dunyodagi eng qimmat ochiq kompaniyalardan biriga aylantiradi va Tesla'dan keyin Ilon Mask imperiyasida $1 trillion bozor qiymatidan oshgan ikkinchi kompaniya bo'ladi.
2002-yilda tashkil etilganidan beri SpaceX minglab Starlink internet sun'iy yo'ldoshlarini uchirish orqali dunyodagi eng yirik kosmik biznesga aylandi. O'tgan yilgi $18,67 mlrd daromadning asosiy qismi iste'molchilar, hukumatlar va korporativ mijozlarga keng polosali internet taklif qiluvchi 10 000 ga yaqin sun'iy yo'ldosh tarmog'idan keldi.
Qayta foydalanish mumkin bo'lgan raketalardan pionerlik foydalanish kosmik iqtisodiyotni o'zgartirdi va Jeff Bezosning Blue Origin kabi raqobatchilarni quvib yetishga majbur qildi. Kosmik tijoratlashtirish poygasi kuchaygan sari xususiy kompaniyalar uchirish xarajatlarini kamaytirish, sun'iy yo'ldosh tarmoqlarini joylashtirish va hukumat shartnomalarini olish uchun raqobatlashmoqda.
SpaceX kelajakdagi o'sishi asosan sun'iy intellekt bilan bog'liq biznesga bog'liq bo'lsa-da, uning yangi xAI bo'limi hali ham zarar ko'rmoqda. Kompaniyaning tartibga soluvchi hujjatlari raketa ishlab chiqaruvchisi uchun muhim haftada, ya'ni yangi avlod Starship raketasining sinov parvoziga tayyorgarlik paytida kelib tushdi.
Maskning Oy va Mars missiyalari hamda Starlink sun'iy yo'ldosh internet biznesini kengaytirish rejalari yangi raketaga bog'liq. Sinov uchirilishi dastlab seshanbaga rejalashtirilgan edi, hozir hafta oxiriga ko'chirildi.
Direktorlar kengashi Maskga kompaniya ustidan nazorat bergan, ammo uning kompensatsiyasini Marsda doimiy inson koloniyasini yaratish va 100 teravatt quvvatga ega kosmik ma'lumotlar markazlarini qurish kabi dadil maqsadlarga bog'lagan. Aksiya savdosi 11 iyunda kutilmoqda, listing esa ertasi kuni rejalashtirilgan.
Tahlilchilar va akademiklarning fikricha, Maskning bosh direktor sifatidagi mashhurligi ba'zi investorlar uchun SpaceXning asosiy biznes ko'rsatkichlaridan muhimroq bo'lishi mumkin, chunki uning qiymatini solishtirish uchun boshqa shunga o'xshash kompaniyalar yo'q. Kompaniya o'z bizneslari bo'yicha potentsial umumiy bozorni $28,5 trillion deb baholamoqda, bu daromadning asosiy qismi AI bilan bog'liq.
$1,75 trillionlik baho, agar erishilsa, Saudi Aramco’ning 2019-yildagi $1,7 trillionlik rekordini ortda qoldiradi. SpaceX ilgari $75 mlrd dan ortiq mablag' yig'ishni rejalashtirgan edi. Savdo ko'lami ko'pincha "Muskonomy" deb ataladigan Mask biznes imperiyasining tobora o'zaro bog'liq tuzilishiga e'tibor qaratdi.
SpaceX Maskning xAI bilan birlashdi, bu kelishuv raketa kompaniyasini $1 trillionga, Grok chatbot ishlab chiqaruvchisini esa $250 mlrdga baholadi. Tahlilchilarning fikricha, Maskning trillionlab dollarlik bozor qiymatiga ega bir nechta kompaniyalarni boshqarish qobiliyati haqidagi xavotirlar investor kayfiyatiga salbiy ta'sir ko'rsatishi mumkin.
SpaceX chakana investorlar uchun aksiyalarning muhim qismini ajratishni rejalashtirmoqda. Kompaniya Nasdaq’da 'SPCX' belgisi ostida listingga chiqishi kutilmoqda. Goldman Sachs, Morgan Stanley, Bank of America, Citigroup va JP Morgan bukrunnerlar sifatida ishtirok etmoqda.
Source: www.aljazeera.com