Tailandiya parlamenti toza havoni himoyalangan jamoat huquqi sifatida tan oluvchi uzoq vaqtdan beri kechiktirilgan qonun loyihasini qayta ko‘rib chiqmoqda. Mavsumiy smog har yili sog‘liqni saqlash favqulodda holatiga aylanib borayotgan bir paytda, bu muhim qadamdir.
O‘tgan hafta qonunchilar 611 ovoz bilan Toza havo to‘g‘risidagi qonunni (Clean Air Act) ma’qulladilar. Hujjat endi Senatga yuboriladi, so‘ngra bosh vazir va qirol tomonidan tasdiqlanishi kerak. Loyiha dastlab 2019 yilda nodavlat tashkilotlar koalitsiyasi tomonidan taklif qilingan va keyinchalik yetti xil versiya birlashtirilgan.
Qonun loyihasi sanoat, transport va qishloq xo‘jaligidagi yirik ifloslantiruvchilardan ifloslanish uchun to‘lovlar, jarimalar yoki kompensatsiya undirishni talab qiladi. Shuningdek, ochiq yonish yoki transchegaraviy tutun bilan bog‘liq mahsulotlar nazoratdan chetda qolmasligi uchun ta’minot zanjirlarini, jumladan qishloq xo‘jaligi importini kuzatishni nazarda tutadi.
Hozirda Tailandiyada havo ifloslanishi turli xil qonunlar bilan tartibga solinadi. Yangi qonun ushbu parcha-parcha qoidalarni yagona milliy asosga keltirish va mahalliy hokimiyat organlariga o‘z hududlarida ifloslanishga qarshi kurashishda ko‘proq vakolat berishni maqsad qilgan.
Tailandiyadagi havo ifloslanishi inqirozi eng keskin quruq mavsumda, ayniqsa dekabrdan aprelgacha kuzatiladi. 2023 yilda 10 millionga yaqin odam ifloslanish bilan bog‘liq kasalliklar tufayli tibbiy yordam so‘ragan. Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti ma’lumotlariga ko‘ra, havo ifloslanishi Tailandiyada har yili 32 000 dan ortiq erta o‘limga sabab bo‘ladi.
Qonun loyihasi, shuningdek, ifloslanishni kamaytirish, sog‘liqni saqlash choralari va yoqishdan voz kechayotgan fermerlarga yordam berish uchun Toza havo jamg‘armasini tashkil etishni nazarda tutadi. Biroq, ba’zi biznes guruhlari va konservativ qonunchilar ifloslanish to‘lovlari va xavf kafolatlari mexanizmlari iqtisodiyotni qiyin paytda operatsion xarajatlarni oshirishi mumkinligidan ogohlantirmoqda.
Chiang May universiteti professori Piyapong Boossabongning so‘zlariga ko‘ra, Senat qonunni qayta ko‘rib chiqishni talab qilishi mumkin, chunki u qonunlarning bir-biriga o‘xshashligi, biznes sektoriga yuk va davlat organlarining vakolat doirasi haqida xavotirlarni keltirib chiqaradi. Mutaxassis, shuningdek, Tailandiyada ko‘plab ilg‘or qonunlar hech qachon samarali tatbiq etilmaganini ta’kidlaydi.
Yana bir muammo shundaki, qonun faqat Tailandiya ichida amal qiladi, shimoliy hududlardagi tutunning katta qismi qo‘shni davlatlardan keladi. Boossabongning hisob-kitoblariga ko‘ra, qonun umumiy havo ifloslanishining atigi 30 foizini kamaytirishi mumkin.
Source: www.dw.com