AQSh prezidenti Donald Tramp o‘zining Truth Social platformasida Yaqin Sharq davlatlarini Ibrohim kelishuvlariga (Abraham Accords) qo‘shilishga chaqirdi. Ushbu kelishuvlar Isroil bilan arab va musulmon davlatlari o‘rtasidagi munosabatlarni normallashtirishga qaratilgan bo‘lib, 2020-yilda Trampning birinchi prezidentlik davrida vositachilik qilingan edi.
Tramp Saudiya Arabistoni, Qatar, Pokiston, Turkiya, Misr va Iordaniyani potentsial yangi ishtirokchilar sifatida nomladi, biroq ba’zi davlatlar ikkilanishi mumkinligini tan oldi. U Saudiya Arabistoni va Qatar zudlik bilan qo‘shilishi kerakligini ta’kidlab, rad etuvchi davlatlarni “yomon niyat”da aybladi.
Ibrohim kelishuvlari tinchlik, ilm-fan, san’at, tibbiyot va savdo sohalarida hamkorlikni rag‘batlantiradi, ammo hujjat qisqa va aniq chora-tadbirlarsiz, noaniqligicha qolmoqda. Kelishuvlar Isroil va Birlashgan Arab Amirliklari, Bahrayn, Marokash hamda Sudan o‘rtasidagi munosabatlarni normallashtirgan edi. O‘tgan yili sobiq Sovet respublikasi Qozog‘iston ham ushbu tuzilmaga qo‘shildi.
Tramp kelishuvlar “Yaqin Sharqni birlashtirgan, kuchli va iqtisodiy jihatdan mustahkam” qilishini da’vo qilmoqda. U hatto Eronning qo‘shilishini “sharaf” deb atadi. Biroq ekspertlar yaqin kelajakda yangi davlatlarning qo‘shilishi dargumon deb hisoblaydi.
Saudiya Arabistoni Isroil bilan munosabatlarni normallashtirishni Falastin davlatini yaratishdagi aniq taraqqiyotga bog‘lab qo‘ygan. Qatar esa o‘zini neytral mintaqaviy vositachi sifatida ko‘radi va Falastin masalasini qo‘llab-quvvatlaydi. Eronning Isroilga dushmanligi uning davlat doktrinasining asosiy qismi bo‘lgani uchun qo‘shilishi deyarli mumkin emas.
Tanqidchilar, jumladan tahlilchi Xolid Elgindi, Ibrohim kelishuvlari Falastin muammosini hal qilishni kechiktirib, Isroilning Falastin hududlarini bosib olishini davom ettirishiga imkon berganini ta’kidlaydi.
Source: www.dw.com