SpaceX kompaniyasining Starship kemasining yuqori bosqichi shanba kuni orbitadan qaytib, Texas shtatidagi Launch Pad 2 ustidagi mexanik “tayoq-qo‘llar” orasiga silliq tushdi. Bu kompaniyaning to‘liq qayta ishlatiladigan raketa yaratish bo‘yicha o‘n yildan ortiq davom etgan harakatlarida raketa tizimining markaziy qismini birinchi marta muvaffaqiyatli qaytarish bo‘ldi. Kema juma kuni 15-sinov parvozi doirasida uchirilgan, Yer atrofida 22 soatdan ko‘proq vaqt ichida 14 marta aylanib, 26 ta Starlink sun’iy yo‘ldoshini joylashtirgan, so‘ng o‘zi uchirilgan minoraga qaytgan. Bu milliarder Ilon Maskning sun’iy yo‘ldosh biznesi hamda Oy va keyinchalik Marsga inson yuborish rejalari uchun muhim bosqich hisoblanadi.
Asosiy faktlar: Starship o‘z tarixidagi eng uzoq orbital parvozni amalga oshirib, 22 soatdan ko‘proq vaqtda Yer atrofini 14 marta aylanib chiqdi va 26 ta Starlink sun’iy yo‘ldoshini joylashtirdi. Yuqori bosqich Texasdagi Launch Pad 2 maydoniga muvaffaqiyatli qaytarildi, Super Heavy tashuvchisini ushlashga urinish esa bekor qilindi va u Meksika ko‘rfazida portladi. Bu dunyodagi eng katta va eng qudratli raketa tizimining 15-sinov parvozi bo‘ldi; NASA Starship’dan joriy o‘n yillik oxirida Artemis astronavtlarini Oyga qo‘ndirish uchun foydalanishga milliardlab dollar to‘layotganini ma’lum qilmoqda.
Yuqori bosqichning muvaffaqiyatli qaytishi SpaceX’ning ko‘p milliardlik Starship dasturidagi muhim bosqichdir; dastur ikkala bosqichni tez qayta ishlatish va uchirish narxini pasaytirishni maqsad qilgan. SpaceX Super Heavy tashuvchisini ham ushlashni rejalashtirgan edi, ammo quyi bosqichni qaytarish bekor qilindi. SpaceX vakili Keyt Taysning so‘zlariga ko‘ra, tashuvchi dvigatellari juda erta to‘xtagan; boshqaruv tizimi apparatning to‘g‘ri holatda emasligini sezib, o‘z-o‘zini yo‘q qilish protokolini ishga tushirgan. Muhandislar sababni tekshirishda davom etmoqda, kompaniya navbatdagi kompleks sinovning yangi muddatlarini e’lon qilmadi.
“Bunga ishona olasizmi?” deb xitob qildi SpaceX sharhlovchisi Den Xuot. “Unga qarang! Bolam, u qaytdi!” NASA yangilikni olqishladi; NASA rahbari Jared Ayzekmanning X’dagi yozishicha, bu “deyarli sehr” bo‘lgan. Bu bayonot mustaqil tekshirilmagan va texnik tafsilotlarni kam beradi. NASA Starship Artemis astronavtlarini joriy o‘n yillik oxirida Oyga qo‘ndirishi va doimiy oy bazasini qurishga yordam berishi uchun milliardlab dollar to‘layotganini da’vo qilmoqda, ammo dastur texnik, byudjet va jadval xatarlariga duch kelmoqda; ularni ochiq bayonotlar asosida baholash qiyin.
Keyingi qadamlar Super Heavy tashuvchisi halokatining sababini aniqlash va ikkala bosqichni qayta-qayta qaytarish imkoniyatini namoyish etadigan yangi parvozlarga tayyorgarlik ko‘rish bilan bog‘liq. SpaceX uchun to‘liq qayta ishlatiladigan Starship Starlink biznesini kengaytirish va Maskning Yerdan tashqari uzoq muddatli maqsadlari uchun muhim. NASA uchun bu sinov Artemis rejalariga qo‘shimcha dalda beradi, biroq agentlikning Oy jadvali hanuz hal qilinmagan muhandislik vazifalari, tartibga soluvchi tekshiruvlar va moliyalashtirish qarorlariga bog‘liq. Muhandislar tekshiruvni yakunlagach, qo‘shimcha ma’lumotlar kutilmoqda.
Source: www.dw.com