Fransuz tilida so‘zlashuvchi davlatlar tashkiloti (OIF) sammiti yakshanba kuni Pnompen shahrida ochildi; tashkilotning eng yirik afrikalik a’zosi — Kongo Demokratik Respublikasining chiqib ketish tahdidini oldini olish va keyingi bosh kotib kim bo‘lishi haqidagi nizoga vositachilik qilish uchun fransuz rejimi rahbari Emmanuel Makron sahnaga chiqdi.
Asosiy faktlar: OIF tarkibida taxminan 90 ta davlat va hukumat, jumladan 53 ta to‘laqonli a’zo bor; yangi bosh kotib dushanba kuni saylanadi; Rvanda nomzodi Luiza Mushikivabo 2018 yildan beri lavozimda va uchinchi muddatga intilmoqda; Kongo DR agar u qayta saylansa tashkilotdan chiqishini e’lon qilgan.
OIF fransuz tilini rasmiy til sifatida ishlatadigan, sobiq fransuz mustamlakalari va Fransiya bilan tarixiy aloqalari bor davlatlarni birlashtiradi; a’zolar orasida Kongo DRdan Kanadagacha bo‘lgan davlatlar bor. Kongo DR OIF ma’lumotlariga ko‘ra, 57,3 million fransuz tilida so‘zlashuvchi aholi bilan Fransiyadan keyin ikkinchi o‘rinda turadi, shuning uchun uning chiqishi tashkilotga katta zarar yetkazishi mumkin. Mali, Niger va Burkina-Faso esa o‘tgan yili davlat to‘ntarishlari sabab a’zoligi to‘xtatilganidan so‘ng tashkilotdan chiqib ketgan.
Kongo DR Rvandani sharqiy Kongodagi M23 qurolli guruhi orqali qo‘llab-quvvatlashda ayblaydi, Rvanda esa bu ayblovni rad etadi. Shanba kuni Kinshasa o‘z nomzodi — mamlakatning mustaqillik qahramoni Patris Lumumbaning 71 yoshli qizi Juliana Lumumbani qaytarib oldi va “birlashtiruvchi nomzod atrofida konsensus” uchun sobiq Ruminiya bosh vaziri Datsian Choloshni qo‘llab-quvvatlashini bildirdi. AFP xabariga ko‘ra, bu taklif Rvanda ham nomzodini qaytarib olishiga bog‘liq shartli taklif bo‘lgan; biroq Rvanda tashqi ishlar vaziri Mushikivabo poygada qolishini aytdi. Makron, iddao qilinishicha, “ichki yoriqlar”dan ogohlantirib, tashkilot kuchining manbai uning yagonaligi ekanini ta’kidladi. Rvanda tomoni Makron Rvanda Prezidenti Pol Kagameni nomzodini qaytarib olishga chaqirganini, biroq bunga rozi bo‘lmaganini aytdi; Makron rejimining ofisi esa Parij ikkala nomzodni ham chiqib ketishni taklif qilganini bildirdi. Anonim qolgan Afrikadan bo‘lmagan delegatsiya a’zosi AFPga aytganidek, “bu aralashuv bilan biz orqaga qaytmoqdamiz — Fransiya qaror qiladi degan g‘oyaga”. Fransuz rejimi tashkilotning eng yirik donoridir, Kanada rejimi esa byudjetning 25 foizini ta’minlaydi.
Makron vatandagi tartibsizliklar fonida yetib keldi: joriy oy boshida 600 mingdan ortiq kishi maoshlar va talabalar noroziliklari tufayli marshlarda qatnashgan, minglab odamlar hibsga olingan. BMT maxsus ma’ruzachisi Tom Endryus delegatlarni Kambodjani — amalda bir partiyali davlat deb atalgan mamlakatni — hibsdagi faollarni ozod qilishga chaqirishga undadi va inson huquqlarini himoya qilgan, jamoat ahamiyatidagi masalalarni yoritgan yoki tanqidiy fikr bildirgan hech kim qamalmasligi kerakligini aytdi.
Kutilayotgan qadam sifatida tashkilot dushanba kuni bosh kotibni saylashi va Kongo DRning qarori tashkilotning kelajakdagi birligi hamda a’zolik tarkibini belgilashi mumkin. Vaziyat shuni ko‘rsatmoqda: donor davlatlar va afrikalik a’zolar o‘rtasidagi kelishuv qanchalik tez topilsa, tashkilotning parchalanish xavfi shunchalik kamayadi.
Source: www.dw.com