AQSh prezidenti Donald Tramp chorshanba kuni Szentszenga yetib keldi va Xitoy raisi Si Szinpin bilan o‘tgan yildan beri savdo urushini to‘xtatgandan keyin uchinchi marta uchrashadi. Katta yutuqlarga umidlar past, garchi tantanali qabul bo‘lsa ham. Uchrashuv Osiyo-Tinch okeani iqtisodiy hamkorligi (APEC) sammiti doirasida bo‘lib o‘tmoqda. Texnologiya sohasidagi keskinlik, Nvidia chip ishlab chiqaruvchisi bilan bog‘liq josuslik ayblovlari va savdo sulhining muddati tugashi bilan bog‘liq. Si Trampni aeroportda shaxsan kutib oldi — bu odatiy hol emas — AQSh rejimi munosabatlarda barqarorlikni namoyish etishga intilmoqda, shu bilan birga Xitoyning ilg‘or sun’iy intellekt chiplariga kirishiga oid ichki kelishmovchiliklarga duch kelmoqda.
Asosiy faktlar: Tramp va Si Szentszenda 2026-yil oktabrdagi savdo sulhidan keyin uchinchi marta uchrashmoqda. Sulh muddati 2027-yil 10-yanvarda tugaydi. Uchrashuv Nvidia sobiq bosh direktori Jensen Xuangning Singapurdagi Megaspeed kompaniyasi orqali Xitoy josuslik operatsiyasiga nishon bo‘lgani haqidagi da’volar soyasida o‘tmoqda; Pekin bu ayblovlarni «butunlay asossiz» deb rad etadi. Tahlilchilar aniq kelishuvlarni kutmayapti: ikkala rahbar ham asosiy kelishmovchiliklarni hal qilishdan ko‘ra risklarni boshqarish va nazoratni namoyish etishga e’tibor qaratmoqda.
AQSh-Xitoy munosabatlari bir yildan ortiq vaqtdan beri qattiq texnologik va iqtisodiy raqobat bilan ajralib turadi. Xitoy tovarlariga tariflar 145% gacha, AQSh tovarlariga 125% gacha ko‘tarilgan edi, toki Pusandagi sulh imzolanmaguncha. AQSh rejimi Xitoyni adolatsiz savdo amaliyotlari va josuslikda ayblaydi, Pekin esa bunday da’volarni izchil rad etib, erkin va ochiq savdoga chaqiradi. APEC sammiti oliy darajadagi diplomatiya uchun noyob imkoniyatdir, ammo tahlilchilar kelgusi yilda bunday imkoniyatlar kamroq bo‘lishini ogohlantirmoqda. Nvidia mojarosi Tramp rejimi ichidagi bo‘linishlarni fosh qildi: prokurorlar Megaspeedga qarshi eksport nazoratini buzgan holda Xitoyga GPU yetkazib berganlikda ayblab, jinoiy tergov boshlagan.
«Har bir rahbar AQSh-Xitoy munosabatlarida vaziyat nazorat ostida ekanligini ko‘rsatishdan foyda oladi», — dedi Brukings institutining Jon L. Tornton nomidagi Xitoy markazi direktori Rayan Xass. «Kelgusi davrda bu dinamika o‘zgarmaydi deb o‘ylayman». Garvard Kenedi maktabining AQSh-Osiyo munosabatlari kafedrasi professori Rana Mitter Al Jazeeraga Nvidia haqida jamoatchilik oldida «kam gapirilishini» aytdi. «Xitoy aloqadorlikni rad etadi, Tramp esa bu masalani ko‘tarmaslikni aytdi», — dedi Mitter. «Bundan tashqari, AQSh rejimi hali ham eng yaxshi harakat yo‘nalishi borasida bo‘linib turibdi». Trampning o‘zi mojaro haqida jurnalistlarga shunday dedi: «Biz Xitoyga ketyapmiz, va menimcha, siz Xitoyni u erga yetib borguningizcha haqorat qilishni xohlamaysiz».
Rahbarlar, shuningdek, APEC doirasida Rossiya prezidenti Vladimir Putin bilan misli ko‘rilmagan uch tomonlama uchrashuvda qatnashishi kutilmoqda, bu murakkab geosiyosiy manzarani ta’kidlaydi. Sulh muddati 2027-yil yanvarda tugasa-da, ikkala tomon ham uni 10-noyabrdagi asl muddatdan keyin ham uzaytirishga kelishdi, ammo asosiy raqobat kuchli bo‘lib qolmoqda. Si Pekinning proteksionizm va bir tomonlama harakatlarga qarshi ekanligini yana bir bor ta’kidladi va mamlakatlarni «erkin va ochiq savdo va investitsiyalar» hamda «inklyuziv va muvozanatli rivojlanish»ni qo‘llab-quvvatlashga chaqirdi. Sammit yakunlanar ekan, dunyo Tramp va Si mo‘rt yengillikni saqlab qolishi yoki texnologik raqobat yana kuchayishini kuzatadi.
Source: www.aljazeera.com