Valyuta
  • Yuklanmoqda...
Ob-havo
  • Yuklanmoqda...
Havo sifati (AQI)
  • Yuklanmoqda...

Bangladeshning Koks-Bazar shahrida yashovchi rohinja qochqinlari Myanma harbiy kuchlarining 2017-yilda Raxine shtatida rohinja jamoasiga qarshi olib borgan operatsiyalari natijasida uy-joylarini tark etganiga qariyb to‘qqiz yil bo‘ldi. Dil Hossain va rafiqasi Alinnesa o‘sha payt chorasiz qochib, yangi tug‘ilgan qizlari Isharani olib ketishgan; oilaning keksa ota-onasi va boshqa qarindoshlari qochishga ulgurmay halok bo‘lgan. Endi oila BMTning eng yuqori sudi — Xalqaro sud Myanma bo‘yicha Gambiya qo‘zg‘atgan tarixiy genotsid ishi yuzasidan hukm chiqarishini kutmoqda. Sud qarori payshanba kuni e’lon qilinishi kutilmoqda.

Asosiy faktlar: Gambiya Myanmani 1948-yilgi Genotsid konvensiyasini buzganlikda ayblab, ishni 2019-yil 11-noyabrda qo‘zg‘atgan. Da’voga ko‘ra, 2016-yildan boshlanib, 2017-yil avgustida kuchaygan “tozalash operatsiyalari” rohinjalarni to‘liq yoki qisman yo‘q qilishga qaratilgan genotsid harakatlarini o‘z ichiga olgan. Bangladeshda 1,2 milliondan ortiq rohinja qochqin istiqomat qiladi, ularning aksariyati Koks-Bazar lagerlarida yashaydi.

Bu ish xalqaro huquq va qochqinlar taqdiri uchun muhim ahamiyatga ega, chunki Xalqaro sud alohida shaxslarning emas, balki davlatning javobgarligini ko‘rib chiqadi. Gambiya Myanma harbiy va xavfsizlik kuchlari tomonidan sodir etilgan harakatlar konvensiya bo‘yicha majburiyatlarni buzganini aniqlashni so‘raydi. Rohinjalar uchun hukm nafaqat huquqiy hujjat, balki azob-uqubatlarining tan olinishi va uyga qaytish da’vosini mustahkamlash vositasi sifatida qaralmoqda. Biroq Myanmada fuqarolar urushi davom etayotgani va rohinjalarga qarshi jinoyatlar sodir etgan harbiy kuchlar hokimiyatda qolayotgani sababli xavfsiz qaytish istiqbollari hanuz uzoq.

“Biz hayotimiz uchun loy, tepalik va suvlar orqali chaqaloqni bog‘lab qochdik”, — deya eslaydi Alinnesa. Dil esa “sud haqiqatni topadi, biz azob chekdik, shuning uchun bilamiz” deb umid bildirgan. Lagerlarda insonparvarlik tashkilotlari bilan ishlaydigan 25 yoshli Nurul Aminning aytishicha, Myanmadagi hayot bilan hozirgi holat o‘rtasidagi farq “osmon bilan yer”dek. “U yerda uylar, katta daraxtlar, bog‘lar va dehqonchilik yerlarimiz bor edi, o‘zimiz oziq-ovqat yetishtirardik. Bu yerda deyarli hamma narsada boshqalarga bog‘liqmiz”, — deydi u. Uning so‘zlariga ko‘ra, ko‘chirilish ruhiy sog‘lig‘iga ham og‘ir ta’sir qilgan. 18 yoshli Mohammad Rehan bolaligida uylar yonayotganini ko‘rgani va bu manzaralar uni butun umr travma qilganini aytadi.

Endi rohinja jamoasi sud qarori ularning huquqlari, teng munosabat va qaytish imkoniyatlariga ta’sir qilishiga umid qilmoqda. Agar Xalqaro sud Myanma javobgarligini tan olsa, bu xalqaro bosimni kuchaytirishi va kelgusi muzokaralarda qochqinlar mavqeini mustahkamlashi mumkin. Shu bilan birga, qaror darhol lagerlardagi hayotni o‘zgartirmasligi, gumanitar yordamning qisqarishi va fuqarolar urushi sharoitida amalga oshirish masalalari noaniqligicha qolishi mumkin. Kuzatuvchilar hukm rohinjalarning azoblarini rasmiy tan olishda muhim bosqich bo‘lishini, ammo adolat va barqaror qaytish uchun siyosiy va xavfsizlik shart-sharoitlari hal qiluvchi bo‘lib qolishini ta’kidlamoqda.

Source: www.aljazeera.com