Birlashgan Arab Amirliklari (BAA) 2017-yilda sun’iy intellekt bo‘yicha birinchi vazirni tayinlab, “BAA SI strategiyasi 2031”ni e’lon qilgan edi. Ammo 2026-yil fevralida AQSh va Isroilning Eronga hujumidan so‘ng, BAA Eronning asosiy nishoniga aylandi. Urush davomida minglab raketa va dron zarbalari Amazon, Google, Microsoft va Nvidia kabi global kompaniyalarning ma’lumotlar markazlariga yo‘naltirildi.
“The Conversation” nashriga ko‘ra, urush suv osti kabellari xavfsizligi haqida savollar tug‘dirdi. Eron va keyinroq AQSh tomonidan Hormuz bo‘g‘ozining blokadasi uskuna yetkazib berishni kechiktirdi. Nemis CARPO tahlil markazi tadqiqotchisi Sebastian Sonsning ta’kidlashicha, “ma’lumotlar markazlari neftni qayta ishlash zavodlari kabi muhim infratuzilmaga aylangan va ularni yaxshiroq himoya qilish kerak”.
Urush ta’siriga qaramay, Vashingtondagi Yaqin Sharq instituti katta ilmiy xodimi Muhammad Sulaymonning fikricha, “siyosiy risk profili o‘zgargan bo‘lsa-da, asoslar o‘zgarmagan. BAA hali ham Sharq va G‘arb o‘rtasidagi kapital oqimlari chorrahasida joylashgan, energiya, yer va keng ko‘lamli SI qurish uchun siyosiy irodaga ega”.
BAA avvalgi inqirozlardan – 2000-yillar oxiridagi moliyaviy inqiroz, COVID-19 pandemiyasi va Fors ko‘rfazi mojarolaridan – o‘z biznes modelini moslashtirib chiqqan. Sebastian Sonsning so‘zlariga ko‘ra, “BAA yuqori darajadagi chidamlilikni namoyish etdi va o‘zini qayta ixtiro qilish yo‘llarini topdi”. Uzoq muddatli zarar faqat Eron mojarosi uzoq davom etsa va BAA biznes modelini moslashtira olmasa yuz beradi.
BAAning global hisoblash diplomatiyasi strategiyasi qisqa, o‘rta va uzoq muddatda qanday o‘zgarishi noma’lum. May oyida Keniyadagi 1 milliard dollarlik mega-ma’lumotlar markazi loyihasi bekor qilindi. Shu bilan birga, BAAning SI strategiyasi yetarlicha diversifikatsiyalangan bo‘lishi mumkin.
BAA ambitsiyasining markazida 2018-yilda tashkil etilgan G42 konglomerati turadi. 2019-yilda Muhammad Bin Zayed nomidagi Sun’iy Intellekt Universiteti (MBZUAI) ochildi – dunyodagi birinchi magistratura darajasidagi SI universiteti. BAA bir muddat AQSh va Xitoy o‘rtasida texnologik “swing state” bo‘lishga urindi, ammo 2023-yilda Xitoy bilan barcha SI aloqalarini uzdi.
Hozirda Abu-Dabi “Stargate UAE” loyihasini ishlab chiqmoqda – OpenAI va boshqa AQSh kompaniyalari uchun Monako o‘lchamidagi ulkan ma’lumotlar markazi. BAAda 35 dan 58 gacha ma’lumotlar markazi ishlaydi. Biroq, Atlantic Council hisobotiga ko‘ra, BAA hali global SI muhandislik havzasining yuqori pog‘onasiga chiqmagan.
Bayrut Amerika universiteti professori Fotima Abu Solihning ta’kidlashicha, “mintaqaning SI ekotizimi asosiy modellar, algoritmlar va benchmarklarni boshqa joylardan oladi, bu esa uni ishlab chiqaruvchi emas, balki iste’molchiga aylantiradi”. Arab tilidagi Jais modeli sifati tanqid qilindi. Biroq, Sebastian Sonsning fikricha, “BAA SI strategiyasiga shunchalik ko‘p sarmoya kiritganki, orqaga qaytish variant emas”.
Source: www.dw.com