Yevropa Ittifoqi Somaliya fuqarolariga nisbatan viza cheklovlarini joriy qildi. Bu qaror Mogadisho bilan Yevropada noqonuniy yashayotgan somaliliklarni qaytarish borasidagi kelishmovchilik fonida qabul qilindi.
Blok aʼzo davlatlari payshanba kuni ushbu choralarni maʼqulladi. Bunga Somaliya rad etilgan fuqarolarni qaytarib olish boʻyicha yetarlicha harakat qilmayotgani haqidagi hisobot asos boʻldi.
Somaliya Prezidenti Hassan Shayx Mahmud bunga qarshi chiqib, hukumat fuqarolarni qabul qilishga tayyorligini, biroq qaytganlarning koʻpchiligi somalilik emasligini taʼkidladi.
Prezident Mustaqillik kuni tadbirida: “Biz oʻz xalqimizni rad etganimiz yoʻq; ular bu mamlakatga tegishli. Va biz ularni rad eta olmaymiz”, dedi. U qoʻshimcha qildi: “Bu odamlarni qanday qaytarish boʻyicha savollarimiz bor”.
Mahmudning soʻzlariga koʻra, Afrika shoxi mintaqasidagi odamlar tashqi koʻrinishdan oʻxshash boʻlib, baʼzilar Yevropada boshpana olish uchun oʻzini somalilik sifatida koʻrsatadi. U avvalgi holatlarda somalilik sifatida qaytarilgan shaxslar aslida somalilik emasligi, baʼzilari somali tilini bilmasligini misol keltirdi.
“Agar ular somalilik boʻlsa, biz ularni qabul qilamiz. Agar boʻlmasa, ularning qayerdan ekanligini aniqlashga yordam beramiz va siz ularni u yerga joʻnatishingiz mumkin”, dedi Mahmud.
Odamlarni ketishga undayotgan bosim oʻn yilliklar davomidagi notinchlikdan kelib chiqadi. Somaliya 1991-yilda markaziy hukumat qulaganidan va undan keyingi uzoq fuqarolar urushidan keyin hali ham tiklanmoqda.
Tuzalish harakatlari al-Qoida bilan bogʻliq “ash-Shabob” qurolli guruhining davom etayotgan isyoni tufayli toʻxtab qolgan. Bu sharoitlar koʻplab yosh somaliliklarni Liviyadan oʻtuvchi xavfli Yevropa yoʻliga undagan.
Yevropa Komissiyasining migratsiya komissari Magnus Brunner kelib chiqish mamlakatlari majburiyatlarini bajarishi kerak, aks holda oqibatlar boʻlishi mumkinligini aytdi.
Yevropa Komissiyasi baholashiga koʻra, Somaliyaning qayta qabul qilish boʻyicha hamkorligi yetarli emas. Yangi qoidalarga koʻra, aʼzo davlatlar endi somaliliklarga koʻp martalik vizalar bera olmaydi va diplomatik pasport egalari uchun toʻlov imtiyozlari bekor qilindi. Viza arizalarini koʻrib chiqish muddati 15 kundan 45 kungacha uzaytirildi.
Cheklovlarning aniq tugash muddati yoʻq va u Mogadishoni yaqinroq hamkorlikka undash vositasi sifatida moʻljallangan. Somaliya endi bunday choralar qoʻllangan qisqa davlatlar roʻyxatiga qoʻshildi.
Yevropa Ittifoqi 2021-yilda Gambiyaga va 2024-yilda Efiopiyaga nisbatan shunday cheklovlar joriy qilgan, Efiopiyadagi cheklovlar may oyida hamkorlik yaxshilanganidan keyin bekor qilingan.
Viza cheklovlari somalilik sayohatchilar uchun qator muvaffaqiyatsizliklarga qoʻshimcha boʻldi. AQSh 2025-yilda Somaliyani ham oʻz ichiga olgan keng sayohat taqiqini joriy qilgan.
Bu siyosat 2025-yilda Afrikaning yilning eng yaxshi hakami deb topilgan Omar Abdulkadir Artanning amaldagi vizasiga qaramay AQShga kirishiga ruxsat berilmagani va Jahon chempionatida hakamlik qila olmagani bilan diqqatni tortdi.
Qarama-qarshilik Yevropa Ittifoqi migratsiyaga umumiy yondashuvini kuchaytirayotgan bir paytda, oʻz chegaralaridan tashqarida qaytarish markazlari va rad etilgan odamlarni tezroq deportatsiya qilishni koʻzlamoqda.
Source: www.aljazeera.com