AQSh prezidenti Donald Tramp Eronning Natanz yadroviy obyekti yaqinidagi "Pika tog‘i" (Pickaxe Mountain) deb nomlanuvchi yer osti majmuasiga harbiy zarba berish bilan tahdid qildi. Trampning so‘zlariga ko‘ra, ushbu majmuada uran sentrifugalari joylashgan bo‘lishi mumkin.
"Biz bu hududga juda tez orada zarba beramiz. Ular bunga hech narsa qila olmaydi", dedi Tramp Oq uyda jurnalistlarga. Eron esa, agar AQSh yadroviy inshootlarga hujum qilsa, urushni "kengaytirish" bilan tahdid qildi.
Tehron "Kuh-e Kolang Gaz La" (Pika tog‘i) deb ataluvchi majmua haqida deyarli hech qanday ma’lumot bermagan. Xalqaro Atom Energiya Agentligi (IAEA) inspektorlari hech qachon ushbu obyektga kiritilmagan. Ma’lumotlar asosan sun’iy yo‘ldosh tasvirlari va razvedka hisobotlariga asoslangan.
Majmua Tehron janubidagi Isfaxon viloyatida, Natanz boyitish zavodidan taxminan 2 km uzoqlikda joylashgan. Maxar Technologies tomonidan e’lon qilingan sun’iy yo‘ldosh tasvirlari 2020 yildan beri doimiy qurilish ishlarini ko‘rsatmoqda.
Qurilish 2020 yil iyulida Natanzdagi ilg‘or sentrifuga yig‘ish sexiga yetkazilgan zarardan so‘ng tezlashgan. Eron rasmiylari portlashni sabotaj deb atagan. Oradan oylar o‘tib, Tehron yangi yer osti inshooti qurish rejasini e’lon qildi.
Vashingtondagi Fan va Xalqaro Xavfsizlik Instituti hisob-kitoblariga ko‘ra, majmuaning bir qismi tog‘ ostida 80-100 metr chuqurlikda joylashgan. Agar bu to‘g‘ri bo‘lsa, obyekt Eronning ma’lum yadroviy obyektlaridan chuqurroq va havo hujumlariga nisbatan ancha chidamli bo‘ladi.
IAEA Bosh direktori Rafael Grossi agentlik inspektorlari hech qachon obyektga kirmaganini bir necha bor ta’kidlagan. Tekshiruvlarsiz agentlik yadroviy material yoki sentrifugalar mavjudligini tasdiqlay olmaydi.
2026 yil iyun oyida The Wall Street Journal Isroil razvedkasi Eron 2025 yil iyun oyidagi AQSh va Isroilning 12 kunlik bombardimonidan so‘ng "minglab uran boyitish sentrifugalari" qismlarini majmuaga ko‘chirgan bo‘lishi mumkinligini xabar qildi. Tramp bu haqda so‘ralganda, Eron sentrifugalarni ko‘chirgan bo‘lishi mumkinligini, ammo "bizda bu haqda qayd yo‘q" deb javob berdi.
Ba’zi tahlilchilar majmua ilg‘or sentrifugalar ishlab chiqarish yoki yig‘ish uchun xizmat qilishi mumkin deb hisoblaydi. Eron yer osti inshootlari sabotaj va harbiy hujumlardan himoya qilish uchun zarurligini ta’kidlab, yadroviy dasturi tinch maqsadlarda ekanini da’vo qilmoqda.
Xalqaro inspektorlar va razvedka hisobotlari Eron 60% gacha boyitilgan uranga ega ekanini tasdiqlaydi, bu tinch maqsadlardan ancha yuqori va qurol yaratish uchun zarur bo‘lgan 90% ga yaqin.
Vashington Yaqin Sharq Siyosati Instituti katta ilmiy xodimi Farzin Nadimining so‘zlariga ko‘ra, Pika tog‘ining strategik ahamiyati "bunker-buster bombalariga chidamliligi va Natanz yadroviy majmuasiga yaqinligidadir". Uning fikricha, 2025 yilgi bombardimondan so‘ng bu majmua yanada muhimlashgan.
AQSh harbiylari tomonidan qo‘llaniladigan bunker-buster bombalari ma’lum chuqurlikdagi nishonlarni yo‘q qilishga mo‘ljallangan, ammo Pika tog‘i kabi chuqur obyektni yo‘q qila olishlari munozarali. Ba’zi tahlilchilar haqiqiy harbiy maqsad tunnellarning kirish qismlarini yoki infratuzilmani yo‘q qilish bo‘lishi mumkin deb hisoblaydi.
Source: www.dw.com