AQSh federal hukumati Kolorado daryosidagi suv tanqisligini yumshatish maqsadida uchta g'arbiy shtat uchun suv olish hajmini qisqartirish bo'yicha yangi taklifni e'lon qildi. Milliy melioratsiya byurosi tomonidan taqdim etilgan ushbu reja Arizona, Kaliforniya va Nevada shtatlariga 2036-yilgacha yillik suv iste'molini 3 million akr-futgacha (taxminan 130 milliard kub fut) kamaytirishni nazarda tutadi. Bu miqdor Arizona va Nevada shtatlarining yillik suv ta'minotiga teng bo'lib, 25 milliondan ortiq aholini suv bilan ta'minlash uchun yetarli.
Taklifga ko'ra, suv qisqartirishlari har ikki yilda bir marta, daryo havzasidagi vaziyatga qarab belgilanadi. AQSh Ichki ishlar vaziri Doug Burgumning so'zlariga ko'ra, departament Kolorado daryosi tizimining ishonchliligi va barqarorligini ta'minlash uchun mas'uldir. Ushbu chora-tadbirlar millionlab amerikaliklar, jamoalar va sanoat korxonalarining suvga bo'lgan ehtiyojini qondirishga qaratilgan.
Taklif, shuningdek, yuqori va quyi havza shtatlari o'rtasidagi ko'p yillik muzokaralar yakuniga yetmaganidan so'ng paydo bo'ldi. Quyi havza shtatlari (Arizona, Kaliforniya, Nevada) barcha yetti shtatdan aniq va o'lchanadigan qisqartirishlarni talab qilgan bo'lsa, yuqori havza shtatlari (Kolorado, Nyu-Meksiko, Yuta, Vayoming) bunday qisqartirishlarni noqonuniy deb hisoblab, ixtiyoriy choralarni taklif qilgan. Natijada, federal hukumat o'z rejasini taqdim etishga majbur bo'ldi.
Arizona shtati rahbarlari federal taklifni "noto'g'ri" deb atadi, Kaliforniya esa bu muhim bosqich, ammo yakuniy yechim emasligini ta'kidladi. Nevada gubernatori esa taklifni "haqiqatga to'g'ri kelmaydigan va halokatli" deb baholadi. Arizona suv resurslari departamenti direktori Tom Buschatzke bu qisqartirishlar qishloq xo'jaligi, shaharlar va qabilalarga jiddiy ta'sir ko'rsatishi, suv narxlarining oshishiga, er osti suvlariga qaramlikning kuchayishiga va ekin maydonlarining qisqarishiga olib kelishi mumkinligini aytdi.
Kolorado daryosi 40 milliondan ortiq odamni suv bilan ta'minlaydi, ular yetti shtat, bir qancha qabila millatlari va Meksikani o'z ichiga oladi. Daryoning uzunligi 2334 kilometrni tashkil etadi. O'nlab yillar davomidagi haddan tashqari foydalanish, qurg'oqchilik va iqlim o'zgarishi tufayli daryo endi 1922-yilda va'da qilingan hajmda suv bera olmaydi. Daryoning holati ko'pincha AQShdagi ikkita eng yirik sun'iy suv omborlari bo'lgan Lake Mead va Lake Powell darajasi bilan belgilanadi. Ular birgalikda to'ldirilgandan beri eng past darajada bo'lib, gidroenergetika ishlab chiqarishni to'xtatish xavfi mavjud.
Federal taklif quyi havza shtatlarida majburiy qisqartirishlarni nazarda tutgan bo'lsa-da, yuqori havza shtatlari asosan qishloq xo'jaligi iste'molchilari orasida ixtiyoriy qisqartirishlar bilan cheklanishi mumkin. To'rt yuqori havza shtati gubernatorlari hujjatni dastlabki ijobiy baholashdi, ammo uni hali ham o'rganayotganliklarini bildirishdi. Arizona shtat universitetining suv huquqi professori Rhett Larsonning ta'kidlashicha, shaharlar suv ta'minotini yo'qotmaydi, ammo suv narxlari oshadi. Masalan, Gilbert shahri 2025-yil aprelidan beri turar-joy suv tariflarini 50 foizga oshirgan.
Umuman olganda, federal reja Kolorado daryosi bo'ylab shaharlarni yangi suv manbalarini izlashga undaydi, masalan, er osti suvlaridan foydalanish, oqava suvlarni qayta ishlash va dengiz suvini tuzsizlantirish, bu esa daryo suvidan ancha qimmatga tushadi. Mutaxassislar bu qisqartirishlar qishloq xo'jaligi ishlab chiqarishiga, ayniqsa qishda Shimoliy Amerikaning ko'katlarini yetishtiradigan fermerlarga jiddiy ta'sir ko'rsatishi mumkinligini ta'kidlamoqda.
Source: www.aljazeera.com