Hindiston Bosh vaziri Narendra Modi o‘tgan oy bo‘lib o‘tgan norozilik namoyishlari chog‘ida unga qarshi haqoratli so‘zlarni aytgan talabalarni kechirishini ma’lum qildi. U ularni “adashgan bolalar” deb atab, ularni jazolash o‘rniga “to‘g‘ri yo‘lni ko‘rsatish” zarurligini ta’kidladi.
Ushbu voqea Modi uchinchi muddatidagi eng yirik siyosiy inqirozga sabab bo‘lgan “Cockroach” (Taroqan) norozilik harakati bilan bog‘liq. Harakat may oyida muhim imtihon savollari sizdirilgani sababli bekor qilinishi va ikki milliondan ortiq talaba imtihonni qayta topshirishga majbur bo‘lganidan keyin boshlangan.
Namoyishchilar o‘zlarini “Cockroach Janta Party” deb atashgan, chunki Oliy sud bosh sudyasi ishsiz yoshlar va faollarni “taroqanlar” deb ta’riflagan edi. Dastlab bu ijtimoiy tarmoqlarda ta’lim islohotlarini talab qiluvchi memlar kampaniyasi edi, biroq keyinchalik u keng ko‘lamli harakatga aylanib, Nyu-Dehlida o‘n minglab tarafdorlarni yig‘di va Hindistonning boshqa shaharlarida ham shunga o‘xshash namoyishlarni ilhomlantirdi.
Noroziliklar Modi hukumati barcha talablarni qabul qilganidan so‘ng tugadi, jumladan ta’lim vazirining iste’fosi va namoyishchilarga qarshi jinoiy ish qo‘zg‘atmaslik va’dasi. Biroq, Modi va’dalariga qaramay, uning Bharatiya Janata partiyasi boshqaradigan shtatlardagi hokimiyatlar yuzlab namoyishchilarga qarshi ish qo‘zg‘atdi, chunki ular xavfsizlik kuchlari bilan to‘qnashgan va bosh vazirga qarshi haqoratli shiorlar aytgan.
Modi tarafdorlari, shuningdek, ijtimoiy tarmoqlarda ayol namoyishchilarni, jumladan o‘smir qizlarni doxxing qilishgan, ularga zo‘rlash va o‘ldirish bilan tahdid qilishgan hamda mahalliy hokimiyatlarni ularga qarshi jinoiy ish qo‘zg‘atishga chaqirishgan.
Modi o‘zining ijtimoiy tarmoqdagi videosida “Bu adashgan bolalar. Ularga to‘g‘ri yo‘lni ko‘rsatish bizning burchimiz. Ularni jazolash, sudlarga sudrab yurish yoki jamiyatda ularni qiynash vaziyatni o‘zgartirmaydi”, dedi. U, shuningdek, “jirkanch so‘zlar” unga va marhum onasiga qaratilganini aytib, “Bu biz uchun madaniy zarba, qanday qilib bizning qizlarimiz bunday tildan foydalanishi mumkin?” deb qo‘shimcha qildi va “Men ularni kechirmoqchiman” dedi.
Namoyishlar chog‘ida Nyu-Dehlida parlamentga yurishga urinayotgan odamlarga qarshi ko‘zdan yosh oqizuvchi gaz, o‘q otadigan qurollar va tayoqlar ishlatilgan. Dehli universiteti talabasi Radhika Kumarning aytishicha, “Modi poytaxtda talabalarga qarshi qo‘llanilgan shafqatsizlikka jim qarab, Instagramda o‘zini qurbon qilib ko‘rsatyapti. Bu hukumat tarafdorlari yillar davomida ayollarni onlayn tahqirlab, ularni jim bo‘lishga majburlashgan. Endi esa bosh vazirimiz bizga axloq o‘rgatyapti.”
Harakat dushanba kuni turli shtatlarda “yuzlab” talabalar hibsga olinganini, bu hukumatning namoyishchilarga qarshi ishlarni bekor qilish va’dasiga zid ekanini ma’lum qildi. Muxolifat esa Modi hukumati talabalarga qarshi qatag‘on uchun Dehlida huquq-tartibotni nazorat qiluvchi Ichki ishlar vaziri Amit Shohni iste’foga chiqarishni talab qilmoqda.
Noroziliklar Modi hukumatini parlamentga davlat imtihonlarini tartibga soluvchi qonunga o‘zgartirish kiritish to‘g‘risidagi qonun loyihasini kiritishga undadi, unda imtihon savollarini sizdirganlik uchun qamoq muddati va jarimalarni oshirish taklif qilinmoqda. Janubdagi Haydarobod shahrida politsiya Meta India rahbari Arun Srinivasga qarshi ham ish qo‘zg‘atdi, chunki Facebook platformasida Modini “haqoratli tarzda” aks ettiruvchi bir nechta videolar joylashtirilgan. Meta vakili esa tegishli idoralar bilan hamkorlik qilayotganini bildirdi.
Source: www.aljazeera.com