Ispaniya Shimoliy Afrikadagi Seuta anklavida vaziyat nazorat ostiga olinganini e'lon qildi. So'nggi kunlarda 50 mingdan ortiq muhojir chegarani kesib o'tgan bo'lsa, ularning aksariyati ixtiyoriy ravishda Marokashga qaytishni tanladi.
Payshanba kuni Seutaga o'n minglab odamlar kirib keldi va juma kuniga o'tar kechasi ham oqim davom etdi. Ko'pchilik dengiz orqali suzib yoki kichik qayiqlarda chegarani aylanib o'tishga urindi. Ba'zilar chegara punktlariga shunchalik ko'p bosim o'tkazdiki, qo'riqchilar ularni ushlab turolmadi. Kamida 67 kishi Seutaga yetib borishga urinishda halok bo'ldi.
Nima uchun bunchalik ko'p odam bir vaqtning o'zida Ispaniya hududiga noqonuniy kirishga urinayotgani hali ham noma'lum. Bu tasodif emasligi aniq – ular bir kunda shunday qaror qilishgan. Bu oldindan rejalashtirilganmi va agar shunday bo'lsa, kim tomonidan va qanday maqsadda?
Seuta – Afrikaning shimoliy qirg'og'ida joylashgan Ispaniyaning avtonom shahri. Melilla bilan birga u Yevropa Ittifoqi va Afrika o'rtasidagi ikkita quruqlik chegarasidan biridir. Shahar 1415-yilda Portugaliya hukmronligi ostiga o'tgan, 1580-yilda esa Ispaniya tarkibiga kirgan. Afrika dekolonizatsiyasidan keyin Seuta va Melilla Afrikaning materik qismida Yevropa qo'lida qolgan yagona hududlardir.
Seuta joylashuvi tufayli Yevropaga yetib borishga intilayotgan muhojirlar va boshpana izlovchilar uchun asosiy kirish nuqtalaridan biri bo'lib qolmoqda. Anklav baland chegara to'siqlari, kuzatuv tizimlari va Ispaniya fuqarolik gvardiyasi hamda milliy politsiyasining doimiy joylashtirilishi bilan himoyalangan.
Seuta rasmiylari muhojirlar oqimining keskin oshishini Ispaniya Oliy sudining iyul oyida e'lon qilingan qarori bilan bog'lashdi. Bu qaror dengiz orqali kelgan muhojirlarni zudlik bilan qaytarishni taqiqlaydi. Biroq ekspertlar bu nazariyani shubha ostiga olib, kam sonli muhojirlar sud qaroridan xabardor bo'lganini ta'kidlashmoqda.
Ispaniya Bosh vaziri Pedro Sanches bu to'satdan oqimni odam savdosi mafiyalari aybladi, ular sud qarorining ahamiyatini bo'rttirib, ko'plab muhojirlarni Seutaga ommaviy hujumga jalb qilishgan. Ba'zilar esa Marokash chegarani buzishni tashkil etishda rol o'ynagan bo'lishi mumkin deb hisoblamoqda.
Marokash Ispaniyaning Seuta va Melilla ustidan suverenitetini tan olmaydi va ularni bosib olingan hudud deb hisoblaydi. Shuningdek, Marokash G'arbiy Sahroi Kabir ustidan o'z suverenitetini qat'iy ta'kidlaydi, bu sobiq Ispaniya mustamlakasi bo'lib, u 1975-yilda qo'shib olingan. Polisario fronti vakillari bu hudud mustaqilligini talab qilmoqda.
2021-yil aprel oyida Madrid Polisario fronti rahbari Brahim G'aliga Ispaniya kasalxonasida COVID-19dan davolanishga ruxsat berdi. Bu Marokashni g'azablantirdi va u o'z elchisini Madriddan chaqirib oldi, shuningdek, may oyida chegarani yumshatib, 10 mingga yaqin muhojirning Seutaga kirishiga imkon yaratdi.
2022-yilda Ispaniya Marokash bilan to'liq diplomatik munosabatlarni tikladi, G'arbiy Sahroi Kabir aholisining o'z taqdirini o'zi belgilashini qo'llab-quvvatlash siyosatidan voz kechib, Marokash suverenitetini qo'llab-quvvatladi. O'tgan oy esa Sanches Jazoirga rasmiy tashrif buyurdi, bu Marokash tomonidan dushmanlik sifatida qabul qilindi.
Ba'zi kuzatuvchilar Seutadagi so'nggi voqealar Marokashning Ispaniyaga yana bir ogohlantirishi ekanini taxmin qilmoqda. Agar Marokash bu tartibsizlikni uyushtirgan bo'lsa, unga boshqalar ham turtki bergan bo'lishi mumkin, degan fikrlar ham bor. Bu ro'yxatda AQSh prezidenti Donald Tramp va Isroil Bosh vaziri Binyamin Netanyahuning nomlari tilga olinmoqda.
Sanches Yevropadagi eng doimiy falastinparast ovozlardan biri. U Isroilning G'azoga urushini genotsid deb atagan va AQSh-Isroilning Eronga urushini keskin tanqid qilgan. Tramp esa Ispaniyani NATO maqsadlariga yetarli darajada xarajat qilmaslikda ayblagan.
Marokash Ispaniyaga qaraganda Isroilga ancha do'stona munosabatda. 2024-yilda Ispaniya Isroil uchun qurol olib ketayotgan AQSh kemasiga o'z portida to'xtashga ruxsat bermadi, kema esa Marokashga yo'l oldi. Shuningdek, Marokash Isroil harbiy kemasiga Tangier portida yonilg'i quyishga ruxsat berdi.
Juma kuni Isroilning BMTdagi elchisi Denni Danon Seutadagi voqealar haqida provokatsion izoh qoldirdi: "Ispaniya, u Isroilga ma'ruza o'qishni hech qachon o'tkazib yubormaydi, endi o'z immigratsiya siyosati inqirozi tufayli Seutada favqulodda holat e'lon qildi. Ehtimol, u bizga ma'ruza o'qishdan oldin, nima uchun Afrikada mustamlaka anklavlarini saqlab turganini tushuntirishi kerak".
Ispaniya transport vaziri Oskar Puente bu izohga javoban "Hammasi aniq bo'lib bormoqda" deb yozdi, bu uning fikricha Isroil Seutadagi voqealarga aloqadorligini ko'rsatadi. Biroq Marokashning bu voqealarni Isroil manfaatlari uchun uyushtirganiga oid hech qanday dalil yo'q, faqat ko'plab qiziqarli tasodiflar mavjud.
Natijada, bu voqea Ispaniya va Isroil o'rtasidagi allaqachon sovuq munosabatlarni yanada sovutdi. Sanchesning so'l hukumati va Netanyahuning o'ta o'ng hukumati o'rtasidagi munosabatlar endi yanada keskinlashdi.
Source: www.aljazeera.com