Oq uy va Pentagon so‘nggi besh oy davomida Eronga qarshi urushda hujum va mudofaa qurollari zaxiralari xavfli darajada kamaygani haqidagi xabarlarni rad etdi. Ammo ekspertlar, ayniqsa Patriot va THAAD tizimlaridagi havo hujumidan mudofaa interceptors zaxiralarining kamligi AQSh kuchlari va ularning mintaqadagi ittifoqchilari uchun jiddiy tahdid bo‘lishi mumkinligini ta’kidlamoqda.
Oq uyning Al Jazeera telekanaliga bergan bayonotida Prezident Donald Trump AQShda qurol-yarog‘ yetishmasligi haqidagi da’volarni rad etdi. Uning so‘zlariga ko‘ra, “bizda dunyodagi hammadan ko‘ra ko‘proq o‘q-dorilar bor va bizga kerak bo‘lganidan ham ko‘p”, deb ta’kidladi. U sobiq prezident Jo Bayden ma’muriyatini Ukrainaga Patriot interceptorslarini tekinga berganlikda aybladi va buni “juda ahmoqona harakat” deb atadi.
Trump yangi ishlab chiqarish quvvatlarini kengaytirishga urinayotganini aytdi, biroq ekspertlar havo hujumidan mudofaa raketalarini ishlab chiqarishni tezda ko‘paytirish mumkinligiga shubha bildirmoqda. Pentagon matbuot kotibi Shon Parnell ham AQSh armiyasi “dunyodagi eng kuchli” ekanini va “prezident tanlagan vaqt va joyda harakat qilish uchun hamma narsaga ega”ligini ta’kidladi.
Biroq, dushanba kuni e’lon qilingan bir qancha xabarlar vaziyat rasmiylar aytganidan ham jiddiyroq ekanini ko‘rsatmoqda. CNN xabariga ko‘ra, AQSh armiyasi urushdan oldingi THAAD interceptorslarining 80 foizini va Patriot interceptorslarining yarmini ishlatib bo‘lgan. Manbalar bu darajani “xavfli darajada past” deb ta’riflagan. Mudofaa vaziri Pit Xegset bu raqamni “noto‘g‘ri” deb atadi va “uyatinglar” deb yozdi.
Vashingtondagi Strategik va Xalqaro Tadqiqotlar Markazi (CSIS) hisob-kitoblariga ko‘ra, 27-iyul holatiga ko‘ra, armiyada Patriot interceptorslarining uchdan bir qismidan biroz ko‘prog‘i va THAAD interceptorslarining yarmi qolgan. Markaz, hatto yaqinda moliyalashtirish ko‘paygan taqdirda ham, zaxiralarni urushdan oldingi darajaga qaytarish uchun kamida uch yil kerak bo‘lishini taxmin qilmoqda.
Reuters va CBS News xabarlariga ko‘ra, armiya Army Tactical Missile Systems (ATACMS) va Precision Strike Missiles (PrSM)ning katta qismini ishlatgan. Ikkala manba Reuters agentligiga bu raketalarning “deyarli barchasi” ishlatilganini aytgan. Har biri taxminan 1 million dollar turadigan bu uzoq masofali raketalar hujum qurollari hisoblanadi.
Ekspertlar, hujum va mudofaa qurollarining taqchilligi AQSh kuchlarini kamroq himoyalangan qilishi mumkinligini aytmoqda. CSIS katta maslahatchisi, iste’fodagi polkovnik Mark Kansianning fikricha, ATACMS va PrSM yetishmasa, armiya uzoq masofadan zarba berish qobiliyatini yo‘qotadi va bu qo‘shinlarni xavf ostiga qo‘yadi. Havo hujumidan mudofaa interceptorslarining taqchilligi esa “yanada jiddiyroq” muammo, chunki ularning o‘rnini bosadigan narsa yo‘q.
Bu xavotirlar 17-iyul kuni Iordaniyadagi Muvaffaq Salto aviabazasiga qilingan hujumda uch AQSh askari halok bo‘lganida o‘z tasdig‘ini topdi. Eron raketalari AQSh va Iordaniya havo hujumidan mudofaa tizimlarini yorib o‘tgan edi. Kansianning ta’kidlashicha, har bir ishlatilgan interceptor Xitoyga nisbatan AQShning oldini olish qobiliyatini zaiflashtiradi.
NBC News xabariga ko‘ra, armiya allaqachon katta zarar keltirmaydigan Eron hujumlarini tutishda ehtiyotkorona yondashuvni qo‘llamoqda. Bu strategiya interceptorslarni tejashga yordam beradi, lekin noto‘g‘ri hisob-kitoblar xavfini oshiradi. Shuningdek, AQShning havo hujumidan mudofaa qurollari taqchilligi ittifoqchilarga ham ta’sir qilishi mumkin, chunki ular Patriot va THAAD tizimlarini sotib oladi.
Ukraina prezidenti Vladimir Zelenskiy ham Patriot interceptorslari yetishmayotgani haqida ogohlantirgan. U Ukrainada bu qurollarni ishlab chiqarishga ruxsat so‘rab kelmoqda, ammo hozircha bunga faqat Yaponiya va Germaniya ega. Kansianning so‘zlariga ko‘ra, yaqin kelajakda AQSh interceptorslarining taqchilligi hal etilmaydi: “Muammo pul emas, vaqt”.
Source: www.aljazeera.com