Iroqning Bag'dod shahrida, hukumatga yaqin manbalarga ko'ra, Eron Islom inqilobi qo'riqchilari korpusining (IRGC) Quds kuchlari qo'mondoni Ismoil Qaaniy o'tgan hafta boshida yashirincha tashrif buyurgan. Ushbu tashrif Iroq hukumatining qurolli guruhlarni qurolsizlantirish va qurollarni davlat nazoratiga o'tkazish rejasi munosabati bilan amalga oshirilgan.
Al Jazeera manbasiga ko'ra, Qaaniy dushanba kuni Iroq siyosiy va xavfsizlik rahbarlari, shuningdek, shia paramilitar guruhlari qo'mondonlari bilan yopiq uchrashuvlar o'tkazgan. Manba, Tehron Qaaniy orqali hozircha qurollarni topshirishga rozi emasligi haqida xabar yuborganini, chunki Eron yangi urush boshlanishi mumkinligini taxmin qilayotganini aytgan.
Eron xabari hukumat va qurollarini topshirishdan bosh tortgan qurolli guruhlar o'rtasidagi to'qnashuvdan ko'ra siyosiy murosaga erishishga urg'u bergan. Iroq siyosiy partiyalari ham hukumat rejasini amalga oshirishda kuch ishlatishga qarshi ekanliklarini bildirishgan.
Iroq Bosh vaziri Ali al-Zaydiy sentyabr oyi oxirigacha barcha qurollarni davlat nazoratiga o'tkazish muddati yaqinlashayotgan bir paytda og'ir siyosiy va xavfsizlik inqiroziga duch kelmoqda. U parlamentda hukumat 2024-yilda AQSh boshchiligidagi koalitsiya bilan tuzilgan kelishuvni bajarishga intilayotganini, ya'ni sentyabr oxirigacha jangovar kuchlar sifatida mavjudligini tugatishni aytgan.
Al-Zaydiyning o'tgan oy AQShga qilgan birinchi xorijiy safari chog'ida qurollarni monopoliyaga olish va Eron tarafdori qurolli guruhlarni qurolsizlantirish, shuningdek, Bag'dod-Tehrron munosabatlari muhokama qilingan. AQSh prezidenti Donald Tramp bilan uchrashuvdan so'ng al-Zaydiy Tehronga yo'l olib, Eron prezidenti Masud Pezeshkiyon bilan muzokaralar olib borgan.
Seshanba kuni al-Zaydiy parlamentning Xavfsizlik va mudofaa qo'mitasiga qurollarni davlatga topshirish bo'yicha qonun loyihasini tayyorlashni topshirgan. U nazoratsiz qurollar davlat uchun eng xavfli tahdid ekanligini, chunki ular qonun hokimiyatini va xavfsizlik institutlari obro'sini zaiflashtirishini ta'kidlagan.
Ba'zi qurolli guruhlar davlat armiyasiga qo'shilishga rozi bo'lgan bo'lsa-da, Kataib Hizbulloh va Harakat al-Nujaba kabi kuchli shia paramilitar guruhlarining qat'iy pozitsiyasi hukumat sa'y-harakatlarini barbod qilish xavfini tug'dirmoqda.
Davlat boshqaruvi koalitsiyasi, jumladan, eng yirik shia partiyalari, shuningdek, ba'zi sunniy va kurd partiyalari, qurollarni davlatga topshirish zarurligini ta'kidlab, rasmiy institutlardan tashqarida faoliyat yuritayotgan tuzilmalarni "qonundan tashqari" deb atagan va ularga qarshi kurashishga chaqirgan. Koalitsiya hukumat muddati tugaganidan keyin har qanday qurolli faoliyatga "Aksilterror qonuni"ni qo'llashni nazarda tutgan.
Boshqa shia yetakchilari vaziyatni yumshatishga urinmoqda. Hikma harakati rahbari Ammar al-Hakim qurolli guruhlarni qurollarni davlatga topshirishga ko'ndirish bo'yicha sa'y-harakatlarni boshqarmoqda.
Iroq strategik tadqiqotlar markazi rahbari G'oziy Faysalning fikricha, qurolli guruhlarning qurollarini saqlab qolishi kengroq xavfsizlik inqiroziga aylanishi mumkin. Uning so'zlariga ko'ra, guruhlarning Iroq hududini qo'shni davlatlarga hujum qilish uchun platforma sifatida ishlatishi bu davlatlarni to'g'ridan-to'g'ri javob choralariga yoki mintaqaviy xavfsizlik kelishuvlarini yaratishga undashi mumkin.
Faysal, eng real yo'l qurollarni davlatga topshirish tamoyilini mustahkamlash va urush-tinchlik qarorini faqat Iroq konstitutsiyaviy institutlariga bog'lash ekanligini ta'kidlagan. Uning fikricha, kuch ishlatish qarorini monopoliyaga olmagan davlat o'z milliy xavfsizligini to'liq kafolatlay olmaydi.
O'tgan hafta Bag'dodda qurolli guruhlarning Saudiya-AQSh hujumlariga javob berish tahdidlari fonida xavfsizlik keskinlashuvi kuzatilgan. AQSh Markaziy qo'mondonligi 28-iyul kuni Saudiya bilan birgalikda "Eron bilan bog'langan terrorchilarga" qarshi hujumlar uyushtirilganini ma'lum qilgan. Saudiya Tashqi ishlar vazirligi ham Iroqdagi "Eron qo'llab-quvvatlagan terrorchi militsiyalarni" Saudiya Arabistoniga uchuvchisiz hujumlar uyushtirishda ayblagan.
Biroq Iroq hukumati va siyosiy guruhlarning sa'y-harakatlari keskinlikni bartaraf etishga muvaffaq bo'lgan va vaziyat yumshatilgan. Endi esa diplomatik harakatlar davom etmoqda.
Source: www.aljazeera.com