AQSh prezidenti Donald Trump ma'muriyati ko'plab davlatlarni Xitoyga AQSh bojxona to'lovlarini noqonuniy ravishda chetlab o'tishda yordam berishda aybladi. Oq uyning hisobotiga ko'ra, bu orqali davlat byudjeti har yili o'nlab milliard dollardan mahrum bo'lmoqda.
Payshanba kuni e'lon qilingan hisobotda Oq uy 40 dan ortiq davlat Xitoy tovarlarini AQShga soxta yorliqlar ostida olib kirishni osonlashtiruvchi yashirin logistika tarmog'ida ishtirok etganini ta'kidladi. Savdo va ishlab chiqarish siyosati idorasi hisobotida Xitoyning eng yirik yordamchilari qatorida Yevropa Ittifoqi, Meksika, Kanada, Hindiston, Yaponiya va Janubiy Koreya nomlari keltirilgan.
Janubi-Sharqiy Osiyo davlatlari, jumladan Indoneziya, Tailand, Malayziya va Kambodja ham ushbu tarmoqda "muhim rol" o'ynaydi, deya qayd etilgan hisobotda. AQSh ishlab chiqarish sektorlari orasida elektr jihozlari, integral mikrosxemalar, alyuminiy mahsulotlari va avtomobil komponentlari eng ko'p zarar ko'rgan.
"Ushbu buyuk tranzit firibgarligiga yo'qotilgan har bir dollar amerikalik ishchilar, ishlab chiqaruvchilar va soliq to'lovchilardan o'g'irlangan dollar hisoblanadi", deyiladi Trump tomonidan tayinlangan Piter Navarro boshchiligidagi idora hisobotida. Xitoyning Vashingtondagi elchixonasi so'rovga darhol javob bermadi, hisobotda nomlangan davlatlar ham hozircha izoh bermagan.
Oq uy chegarachilar tranzitni kuchaytirilgan nazorat doirasida yuk ma'lumotlarini va boshqa axborotni birlashtirish uchun sun'iy intellektdan foydalanayotganini ma'lum qildi. "Dunyoga xabar oddiy: noqonuniy tranzit davri tugadi", deyiladi savdo idorasi bayonotida. "Bir paytlar oddiy hujjatlar manevrlari – qayta yorliqlash, qayta qadoqlash, qayta hisob-kitob – endi iqtisodiy suverenitet va milliy iroda masalasiga aylandi".
Trump o'tgan yilning yanvarida Oq uyga qaytganidan beri bir qator proteksionistik savdo siyosati bilan global savdoni larzaga soldi. Eng so'nggi harakatda Trump ma'muriyati majburiy mehnatga ko'z yumganlikda ayblangan ko'plab davlatlardan importga 10-12,5 foizlik bojlar joriy etdi. Nyu-York, Kaliforniya va Kolorado kabi 25 demokratik shtatlar bu bojlarni sudda e'tiroz bildirib, ularni Trumpning Oliy sud fevralda bekor qilgan keng qamrovli "Ozodlik kuni" bojlarini qayta joriy etish uchun bahona deb atadi.
Singapur Milliy universiteti professori, savdo eksperti Amitendu Palitning fikricha, Oq uy hisoboti Trump ma'muriyatining davlatlarni AQSh tovarlari uchun bozor kirishini kengaytirishga majburlashga urinishidir. "Ozodlik kuni bojlarining bekor qilinishi Trump ma'muriyati uchun katta yo'qotish bo'ldi: qaytarilgan to'lovlar va ishonchsizlik nuqtai nazaridan. Shuning uchun u bozor kirishini qurollantirishning tobora ko'proq 'innovatsion' usullarini izlamoqda", dedi Palit Al Jazeera telekanaliga.
Source: www.aljazeera.com