2021-yil avgust oyida Tolibon hokimiyatni qayta qo‘lga kiritganidan so‘ng, Germaniya hukumati afg‘on xodimlarini olib chiqishga va’da bergan edi. Ammo hozircha Pokiston va Afg‘onistonda yuzlab odamlar hali ham chiqishni kutmoqda.
O‘sha paytdagi tashqi ishlar vaziri Xayko Maas 2021-yil 26-avgustda, Tolibon hokimiyatni egallaganidan 11 kun o‘tib, “Bizning ishimiz Afg‘onistonda biz mas’ul bo‘lgan barcha odamlar xavfsiz bo‘lmaguncha davom etadi”, degan edi. Bu va’da ko‘pchilik uchun umid manbai bo‘lgan.
2026-yil iyuniga kelib, Germaniyaga 37 mingdan ortiq afg‘on fuqarosi yetib kelgan. Ular Bundesver qo‘shinlari yoki nemis yordam dasturlarida ishlaganlar va ularning qarindoshlari, shuningdek, huquq himoyachilari va jurnalistlar kabi xavf ostida bo‘lganlar edi.
Bundesverda ovoz muhandisi bo‘lib ishlagan Ahmad Samid uchun Germaniya va’dasini bajardi. Ammo Iqtisodiy Hamkorlik va Taraqqiyot Vazirligida ishlagan Javad Niazi uchun bu va’da bajarilmadi. U hali ham Pokistonning Peshovar shahrida qolmoqda. Ikkalasi ham soxta ismlardan foydalanmoqda, chunki ular Tolibon va oilalariga nisbatan ta’qiblardan qo‘rqishadi.
Samid hozirda Germaniyaning yirik shahridagi mehmonxonada qabulxona xodimi bo‘lib ishlaydi va DWga juda yaxshi nemis tilida shunday dedi: “Men Germaniyadan juda minnatdorman. Ammo agar kimdir ‘men yordam beraman’ desa, bu va’da bajarilishi kerak. Va’dani tutish kerak.”
Javad Niazi esa Germaniya va’dasini buzganini aytadi. U Peshovar va Kobulda qolgan 600 afg‘on bilan birga umidini yo‘qotmagan. Uning so‘zlariga ko‘ra, ular kichik qafasda qamalgandek his qilishadi. Uning 14 yoshli o‘g‘li qorong‘i tushganda xarid qilishga chiqadi, chunki ular bozorga, parkga yoki kasalxonaga borolmaydi, bolalari maktabga ham bora olmaydi.
2025-yil may oyida Germaniyaning yangi hukumati (CDU/CSU va SPD koalitsiyasi) qayta joylashtirish dasturlarini bekor qilishga qaror qildi. Bu qaror qolgan afg‘onlarni umidsizlikka tushirdi. Ular kanslerga ikki sahifali murojaat yo‘llab, “Biz Tolibon zulmidan qutulish uchun qochishga majbur edik. Afg‘onistonga qaytib bo‘lmaydi, bu ko‘pchiligimiz uchun shafqatsiz va zo‘ravonlik bilan tugaydi”, deb yozishgan.
Germaniya hukumati esa qat’iy turibdi va hozirda Tolibon bilan “texnik darajada” hamkorlik qilib, jinoyat sodir etgan afg‘onlarni, hatto jinoyati bo‘lmaganlarni ham Afg‘onistonga qaytarmoqda. Tashqi ishlar vaziri Aleksandr Dobrindt kutayotgan afg‘onlarga Germaniyaga borishdan voz kechishlari evaziga pul taklif qildi: ketishdan oldin bir martalik 2500 yevrogacha, Afg‘onistonga yoki uchinchi davlatga qaytish uchun 10 000 yevrogacha, shuningdek, tibbiy yordam va bir necha oylik yashash xarajatlari. Hozircha 300 kishi bu taklifni qabul qildi.
2026-yil iyulida Germaniya Konstitutsiyaviy sudi hukumatning afg‘onlarni qabul qilish dasturini bekor qilish qarorini konstitutsiyaga zid deb topdi. Sud har bir shaxsning alohida holatini ko‘rib chiqishni talab qildi. Ichki ishlar vazirligi esa sud qarori bilan qisman rozi ekanini, lekin siyosiy qarorlar qabul qilishda keng imkoniyatlar borligini ta’kidlamoqda.
Javad Niazi uchun noaniqlik davom etmoqda. U “Kabul-Luftbrücke” (Kobul havo ko‘prigi) tashkiloti yordamisiz allaqachon taslim bo‘lgan bo‘lardi. Bu tashkilot 2021-yilda Kobul aeroportidagi tartibsizlikka javoban 18 kishini charter reysda olib chiqib ketgan. Hozirgacha ular 4424 kishini Tolibondan qutqargan. Tashkilot vakili Eva Bayerning aytishicha, qolganlarning 75 foizi ayollar va bolalar, ular maktabga bora olmaydi, mustaqil hayot qurish imkoniyatidan mahrum.
Bayer barcha xavfsizlik tekshiruvlaridan o‘tgan odamlarga tezda viza berilishini talab qilmoqda. Uning so‘zlariga ko‘ra, ba’zilarining pasportida vizasi bor, lekin oxirgi daqiqada reys bekor qilingani uchun ucha olmagan.
Source: www.dw.com